Winnetou's hart is zwaar

Winnetou had diepe indruk op mij gemaakt, meer dan iemand tevoren. Hij was weinig ouder dan ik, maar hij was zo veel meer dan ik. Ik had dat gevoeld bij de eerste blik. De ernstige trotse rust in zijn fluweelachtige ogen, zijn beheerste optreden en zijn gebaren hadden mij, met het weemoedig waas van een groot en stil verdriet dat ik op zijn jong gezicht meende te ontdekken, diep getroffen.

Ik ben hier niet de ik. De ik-figuur hierboven is Old Shatterhand, die mijmert over zijn Indiaanse vriend en latere bloedbroeder. Winnetou, het nobele opperhoofd. Helden van de Karl May-verhalen, waarvan er een aantal in de jaren zestig werd verfilmd. Duitse westerns, gedraaid in een Kroatisch kalksteenlandschap.

In de eerste films werd Old Shatterhand, de naar het wilde westen geëmigreerde Duitser gespeeld door de Duits sprekende, Amerikaanse acteur Lex Barker, bekend van zijn Tarzan-vertolking. Maar diepere indruk op het bioscooppubliek maakte de man die Winnetou speelde: de knappe Fransman Pierre Brice, een Breton van adel, die eigenlijk Pierre Louis Baron de Bris heette en die zijn hele leven met die rol zou worden vereenzelvigd. Hij was, schreef de Süddeutsche Zeitung 'de Horst Tappert van de indianenfilms.'

Ik zie hem op zijn mustang rijden, zadelloos, in zijn zeemleren wambuis met slierten aan de mouwen, en zijn lange zwarte pruik door een bandana bijeengehouden. Alles aan hem was nobel, zijn voorkomen, zijn gebeeldhouwde gezicht, en bovenal zijn karakter, dat ongeveer stond voor de waarden van de Franse revolutie; van vrijheid, gelijkheid en broederschap.

Duits sprak hij amper, maar dat hoefde hij als Indiaan ook nauwelijks, hij drukte zich vooral uit in weidse armgebaren. Zijn teksten waren kort en van een eenvoudige grammatica. Als hij over zichzelf sprak dan was altijd in de derde persoon. 'Winnetous Herz ist schwer', zei hij of 'Winnetou hoort het gelui van klokken, ze roepen hem, en hij komt.'

Dat waren dan ook meteen zijn laatste woorden, bij zijn sterfscene aan het einde van Winnetou III, nadat hij, nobel, de kogel opving die voor Shatterhand bestemd was.

Zijn filmdood schokte Duitsland. De filmproducent was vooraf gesmeekt om Winnetou in leven te laten, en Bild eiste: 'Winnetou soll leben!'

Drie keer kwam hij, gesteund door Shatterhand en begeleid door een strijkorkest nog overeind, één keer om de groet van zijn mustang of bronco (ik weet niet hoe die paarden heten) te beantwoorden, die tussen het Kroatisch kalkgesteente aangedraafd kwam, alvorens hij de geest gaf middels een heftig laten vallen van het hoofd.

'Hij was zoveel meer dan ik' had dus Shatterhand over Winnetou gemijmerd, maar Winnetou kreeg voor zijn rol wel een stuk minder betaald. Per film kreeg Barker 200.000 mark, Brice 80.000. Ze mochten dan wel nobel zijn, die Indianen, maar ze hoefden niet zoveel te verdienen als het bleekgezicht.

Zaterdag overleed Brice, het grote Frans-Duitse opperhoofd van de Apachen, in een ziekenhuis in Parijs. Hij werd 86. En in Duitse krantenkolommen vloeiden weer de tranen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden