Winnaar Eddie, ga toch niet vissen

Een Amerikaanse truckchauffeur won de loterij. Hij kan beter doorwerken.

Sebastien Valkenberg

Eddie Nabors is trucker. De vraag is of hij dat blijft. Sinds vorige week is de Amerikaan multimiljonair. Hij had voor tien dollar een lot voor de Mega Millions-loterij gekocht. De volgende dag bleek hij, samen met iemand anders, winnaar van de jackpot van 390 miljoen dollar. Een recordbedrag.

Nabors vernam het nieuws uit de krant. Verdoofd bleef hij in zijn truck zitten, herinnert hij zich het moment. „Toen ging de computer in mijn vrachtwagen piepen. Ik denk dat mijn baas wilde weten waarom ik zolang stilstond.”

Hoe zou hij gereageerd hebben? Vermoedelijk heeft hij zijn chef op de hoogte gesteld van de reden voor zijn pauze. Maar daarna? Zou Nabors van de gelegenheid gebruik gemaakt hebben om per direct zijn ontslag aan te bieden?

Werken voor zijn geld hoeft niet meer. Hij kan alles kopen wat hij wil – en nog veel meer. Allemaal hebben we ons lijstje wat we graag zouden hebben maar waarvan we weten dat dit waarschijnlijk nooit lukt. Misschien staan op Nabors lijstje een zwembad en een sportwagen. Nu kan hij deze wensen in een handomdraai realiseren. Het onverwachte kapitaal is de emancipator van zijn verlangens.

De situatie van de plotselinge multimiljonair lijkt op die van de persoon die zich aan laat sluiten op de zogenaamde experience machine. Dit fictieve apparaat is een bedenksel van de Amerikaanse filosoof Robert Nozick. Hij veronderstelt dat er een machine bestaat die je elke ervaring geeft die je wenst. Ervaren dat je een literair meesterwerk schrijft, mooie vriendschappen sluit of een meeslepend boek leest. Het zijn enkele suggesties van Nozick. Maar wie andere wensen heeft, zoals een zwembad of een sportauto, kan putten uit de oneindige bibliotheek van de ervaringsmachine. Voor elk wat wils.

Wie zou ervoor kiezen zijn leven aan dit stuk techniek door te brengen? Niemand, vermoedt Nozick. Daarvoor geeft hij verschillende redenen maar zijn interessantste argument is als volgt. Wie zich laat aansluiten op de ervaringsmachine beperkt zich tot een man-made reality.

Erg kwistig met toelichting is hij niet, maar Nozick bedoelt hiermee dat de werkelijkheid wordt gereduceerd tot het wensenpakket van de proefpersoon. Zij is verworden tot een private aangelegenheid. Het individu is Schepper – inderdaad: met hoofdletter! – geworden.

Op het eerste gezicht een ideaalbeeld (nooit meer tegenslag) is deze situatie de facto een ontkenning van de condition humaine. Mensen streven namelijk naar erkenning. Ze willen de wil van anderen. Deze is niet op afroep verkrijgbaar en onttrekt zich derhalve aan de logica van de ervaringsmachine. Stel dat mensen op commando schouderklopjes beginnen uit te delen. Een dergelijk dogmatisch vertoon van enthousiasme wekt argwaan. Menen ze het? Deze voorgeprogrammeerde erkenning is geen erkenning.

Succes komt bij verrassing. Het belt niet van tevoren om zijn bezoek aan te kondigen, maar staat onverwacht voor de deur. Mensen hebben ambities en moeten hun uiterste best doen deze te realiseren. De ene poging slaagt, de andere niet. Succes is het moment dat wil en werkelijkheid samenvallen. Die harmonie kan maar eventjes duren, daarna gaan ze weer uiteen. Bijvoorbeeld omdat er sleur optreedt of omdat er nieuwe ambities ontstaan.

Vaak hoor je zeggen: ‘Ik leef niet om te werken, ik werk om te leven’. In deze optiek komt leven in essentie neer op leuke dingen doen. Doen wat je het liefste wilt of iets in die trant. Vanuit dit perspectief heeft een baan louter een instrumentele functie; werken is een middel om geld te verdienen. In dat geval zou het winnen van de jackpot soelaas bieden. Mocht zich dit gelukkige toeval voordoen, ligt acuut ontslag voor de hand. De motivatie om te werken is immers weggevallen.

Deze visie miskent dat werken ook een intrinsieke functie kan hebben. Behalve een manier om een inkomen te genereren draagt een baan ook bij aan een betekenisvol bestaan. Dat is niet op te bouwen door de strategie van leuke dingen doen te volgen. Het gedachte-experiment van Nozick heeft laten zien dat niet alles in te passen is in het stramien van de directe behoeftebevrediging. Er valt dus het nodige te zeggen voor de stelling dat de mens tenminste óók leeft om te werken. Daarom een tip aan Nabors. Hoewel hij het voor het geld niet hoeft te doen, zou het wijs zijn als hij blijft werken. Al was het maar parttime.

Hij heeft anders besloten. Toen de Amerikaanse media Nabors na de bekendmaking van zijn plotselinge rijkdom vroegen wat hij ging doen, was zijn antwoord: doorwerken* zeker nog twee dagen. „Ik ga vissen.” Hij is bezweken voor de verleiding van het dolce far niente. Inmiddels moet ik mijn openingszin dus hernemen en vervangen door: Eddie Nabors wás trucker.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden