Winkelschappen leger na invoering van een valutacommissie

WASHINGTON, CHICAGO - Het Internationale Monetaire Fonds komt terug op de eerder toegezegde 43 miljard dollar hulp aan Indonesië als dat de roepia vastketent aan de dollar en een valutacommissie instelt. President Soeharto is echter onvermurwbaar; hij verwacht wonderen van de instelling van een zogeheten currency board. Terwijl op straat de rellen doorgaan, gaat de machtsstrijd achter de regeringsfaçade door.

INEKE NOORDHOFF

Op zich heeft het IMF niets tegen de instelling van een valutacommissie. De internationale hulporganisatie stemde er bijvoorbeeld in 1991 in Argentinië mee in. Ook Hongkong kent het systeem.

De economen van het IMF hameren er echter op dat een land aan strenge voorwaarden moet voldoen, wil zo'n vast wisselkoers-recept werken. En in het geval van Indonesië zit daar het probleem, zo vinden zij.

Een valutacommissie instellen, betekent dat een land zijn munt muurvast ketent aan een andere, vaak de dollar, soms de Duitse mark. Vaak wordt het gedaan om de gierende inflatie te bedwingen en toch de benodigde buitenlandse investeringen aan te kunnen trekken.

Overheden die een valutacommissie instellen, geven alle eigen beleidsvrijheid om geld bij te drukken of de rente te beïnvloeden uit handen. Bij wet wordt vastgelegd welke wisselverhouding gaat gelden. In Indonesië wordt in regeringskringen gesproken over 5 000 roepia per dollar, maar andere deskundigen menen dat 8 000 een reëlere koers zou zijn.

De commissie kan, als het goed is, alleen worden ingesteld als tegenover iedere roepia die in omloop is, naar verhouding voldoende dollars of dollar-obligaties in kas zijn.

De crux van een valutacommissie is namelijk dat iedereen, Indonesiër of buitenlander, te allen tijde zijn roepia's bij die kas kan omwisselen voor een vaste hoeveelheid dollars. In tijden van crisis, als mensen naar de bank rennen om hun geld op te halen, kunnen de inwoners van landen met een valutacommissie gewoon thuis blijven. Ze weten zeker dat ze hun geld altijd kunnen omruilen voor dollars en ze kunnen erop vertrouwen dat er dollars genoeg zijn om iedereen uit te betalen.

Als de wisselkoersen wel bewegen, kan het geld snel minder waard worden door inflatie. Omwisselen naar een sterke buitenlandse munt, is dan voor burgers een manier om hun bezit te behouden. Maar de meeste centrale banken hebben helemaal niet genoeg reserves om iedereen die spaargeld naar de bank brengt tegelijk terug te betalen. Dat geld is weer uitgeleend aan anderen, en kan niet zo snel worden teruggevraagd.

Een vaste koppeling en de verzekering dat er geld genoeg is, kan zo een manier zijn om het vertrouwen in de munt te herstellen. Speculanten weten dat er geen enkele ruimte zit tussen wat er in kas is, en wat er in kas hoort te zijn.

Maar nogmaals, de theorie werkt alleen als er echt genoeg dollars in kas zijn, als zeker is gesteld dat de regering zich niet met de valutacommissie bemoeit en de eigen beloftes ten aanzien van een streng regime onverminderd uitvoert.

Het Internationale Monetaire Fonds heeft nog grote twijfels of Indonesië dat echt allemaal van plan is. Formeel zal het IMF zich nooit inlaten met politiek. Dat er weinig vertrouwen is in het Indonesische bewind, zal dan ook nimmer hardop worden gezegd. Maar wat zich in de hoofden van de onderhandelaars afspeelt, laat zich raden. Officieel heet het dat het IMF met Indonesië onderhandelt over de voorwaarden waaronder de munt-koppeling kan plaatsvinden. Maar de Washington Post wist dit weekend brieven te citeren waarin topman Camdessus van het IMF Indonesië keihard voor het blok zet. Als u hulp wilt, zult u het toch echt met ons eens moeten worden, is de strekking.

De gedachte daarachter is dat de geloofwaardigheid van een valutacommissie sneller is ondermijnd dan opgebouwd. Het systeem vereist dat er voldoende reserves zijn om te beginnen. Indonesië heeft die zelf niet, en als de tekenen niet bedriegen, is het IMF niet geneigd haar hulpgelden daarvoor te benutten - ze zouden trouwens ook tekort schieten.

Het IMF vindt de koppeling van de roepia aan de dollar ook bedreigend voor de Indonesische banken. Die zijn niet erg sterk, en zodra er een valutacommissie is, kunnen ze ook geen beroep meer doen op de centrale bank om in noodgevallen te hulp te schieten. De centrale bank kan immers geen geld meer 'bijmaken' of via manipulatie van de rente of ingrepen op de kapitaalmarkt de omstandigheden verzachten. Willen banken overleven, dan moeten ze dus ook hun kredieten beperkt houden. Dat zou de samenleving weer verlammen.

De hulpgevers uit Washington voorzien dat het financiële systeem in Indonesië daartegen niet is opgewassen. Een nieuwe golf van faillissementen kan de hele regio in crisis storten.

Belangrijker nog is dat in Washington wordt betwijfeld of een vaste wisselkoers voor de mensen in Indonesië goed is: de koppeling betekent dat de economie op geen enkele wijze kan worden bijgestuurd met lokale renteverhoging of -verlaging als de groei te hard of juist te langzaam gaat. Alle aanpassingen van de economie worden afgewenteld op de binnenlandse sector: de lonen of de koopkracht dalen direct zodra daar economisch gezien aanleiding voor is.

Het lokale bedrijfsleven in landen met een valutacommissie krijgt te maken met veel meer schokken in vraag en aanbod dan in landen waar de centrale bank en/of de regering eigen beleid voeren. En die schokken zullen in de praktijk ongeremd voelbaar zijn voor de bewoners. Als er niets wordt geëxporteerd, is er geen geld om de benodigde importen te financieren. De winkelschappen zullen er, na invoering van een valutacommissie, leger uitzien. De instelling van een valutacommissie zal daarom ook in politiek opzicht de interne Indonesische verhoudingen nog verder op scherp stellen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden