Winkels willen de groene weide in

Het Amerikaanse Wal-Mart wil Europa veroveren. Het concern exploiteert enorme warenhuizen langs de snelweg. Of dat in Nederland lukt betwijfelen deskundigen. Maar megastores langs de rand van de stad zijn niet kansloos.

AMSTERDAM - Winkels die eruitzien als hangars en de gezelligheid uitstralen van een industrieterrein lijken nauwelijks overlevingskans te hebben in Nederland. Warenhuizen van vele duizenden vierkante meters zijn vooral bekend van de vakantiereis door Frankrijk. Daar trekken de Leclercs en de Carrefours in buitenwijken veel klanten.

De Nederlandse consument kiest vooral voor de historische binnenstad of het goed bereikbare wijkcentrum, zo was het decennialang. Ook allerlei overheidsregels maakten de afgelopen decennia het vestigingsklimaat voor 'megastores' onaantrekkelijk. Maar hoe lang nog?

In september 2000 verruimde het kabinet de vestigingsregels. Het Amerikaanse Wal-Mart, dat net als Carrefour en Leclerc grote megastores langs de rand van de stad uitbaat, zou daarvan kunnen profiteren. Het concern wil overal in Europa voet aan de grond, dus ook in Nederland. De bedreiging van de binnensteden is dus nu weer onderwerp van discussie.

Want de recessie leert dat de moderne consument best in is voor een koopje, getuige het succes van de Duitse prijsvechters Aldi en Lidl. Aldi en Lidl staan niet bepaald bekend om hun gezelligheid, maar moeten het vooral hebben van hun prijs. Ook is inmiddels gebleken dat grote winkelcentra die ver uit de binnenstad zijn gesitueerd - het Rotterdamse Alexandrium of de ArenA Boulevard in Amsterdam - kans van slagen hebben.

Maar of de Nederlandse consument daarmee ook rijp is voor de hangars van Wal-Mart, betwijfelt David Evers, die deze maand op dit onderwerp promoveerde aan de Universiteit van Amsterdam. In Rotterdam Alexandrium en AranA Bouelvard zijn immers een diverse winkels aan te treffen terwijl Wal-Mart één grote kooploods is. ,,Als Wal-Mart komt, heeft het concern alleen kans in middelgrote steden die geen aantrekkelijk centrum hebben of in provincies waar veel ruimte en behoefte aan werkgelegenheid is.”

Evers vergeleek en onderzocht perifere detailhandel - winkels langs de rand van de stad - in Amsterdam, Manchester en Oberhausen. Daarbij bekeek hij niet alleen de commerciële exploitatie, maar ook de publieke functie van de winkelcentra ArenA Boulevard (Amsterdam), Trafford Centre (bij Manchester) en CentrO (Oberhausen).

Evers concludeerde dat waar de overheid weidewinkels toestaat, ze uiteindelijk wel zullen komen. Maar de vraag is: hoe? De overheid moet voorwaarden scheppen voor een gunstige ontwikkeling, vindt Evers. ,,Zaken als openbaarvervoer en commerciële exploitatie moeten op elkaar worden afgestemd. Ook moet het centrum architectonisch in de omgeving passen. De ArenA Boulevard kwam niet voor niets als beste uit de bus.”

Ook moet niet iedere winkel zondermeer in megastores worden toegelaten. ,,Om niet te concurrerend te zijn voor de nabijgelegen winkelcentra, zijn bepaalde branches in Amsterdam met succes geweerd. Een kledingzaak als H & M bijvoorbeeld zou veel te concurrerend zijn voor de binnenstad. Die komt er daar dus niet in”, zegt Evers.

Volgens Evers, planoloog bij het Ruimtelijk Planbureau in Den Haag, is het de 'poldermentaliteit'die de besluitvorming rond perifere detailhandel in Nederland kenmerkt. Dat kan succesvol zijn, zoals bij de ArenA, maar ook ontaarden in halfbakken oplossingen, zoals bij Geldermalsen. Daar is een koopcomplex van 130 000 vierkante meter gepland, genaamd 'Nederland Centrum'.

Evers: ,,Door de ligging langs meerdere snelwegen is dat misschien wel de enige plek in Nederland waar je succesvol megastores kunt exploiteren. Maar er werden drie provincies bij de ontwikkeling betrokken, zodat alleen een veel kleinschaliger winkelcentrum haalbaar lijkt.” 'Holland Centrum' dreigt zo niet veel verder te komen dan de tekentafel. Het project is daarmee een les voor Wal-Mart. ,,Een provincie als Flevoland zal niet moeilijk doen. Die provincie heeft ruimte, geen historische steden en een grote behoefte aan werkgelegenheid”, zegt de planoloog. ,,Maar in Noord-en Zuid-Holland wordt het al een ander verhaal. Dat is dichtbevolkt en dus zullen meerdere partijen zich bedreigd voelen en tegen megastores als Wal-Mart in het geweer komen.”

Opvallend bij dit soort procedures is de opstelling van de detaillisten. Die klagen gewoonlijk vaak over overheidsbetutteling en -regels. Maar, zegt Evers, ,,Het zal mij niet verbazen als er vanuit de detailhandel nog eens een lobby komt vóór rijksregels.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden