Windstilte in Spanje

De toekomst van de Spaanse windenergiesector staat onder druk door bezuinigingen en hervormingen. Windmolenparken moeten sluiten en investeerders lopen weg. En dat terwijl wind in 2013 de voornaamste elektriciteitsbron was.

TOLEDO/MADRID - Een enorm scherm in het operationele centrum voor duurzame energie (Core) van de Spaanse energiegigant Iberdrola in Toledo laat de kaart van Spanje zien met allemaal rode en groene stipjes. Groen staat voor 'windmolen operatief', rood geeft een storing aan.

Vanuit dit kantoor worden de zesduizend windmolens van Iberdrola in Spanje bediend, net als die in Mexico en Brazilië. De meeste storingen en reparaties kunnen vanuit het centrum in Toledo worden opgelost. Zo niet, dan wordt er iemand op pad gestuurd.

Aan het hoofd van Core staat Gustavo Moreno Gutiérrez. Gekleed in een pak met groene stropdas en gezeten in een zaal vol groene stoelen, de kleur die duurzaamheid symboliseert, legt hij uit hoe windenergie werkt. Vandaag waait het niet op heel veel plekken in Spanje. "Maar vooralsnog is het een goed jaar."

De sector hoopt topjaar 2013 te evenaren. Nooit eerder leverde wind zoveel energie aan het elektriciteitsnet als toen. Spanje mag zich het eerste land ter wereld noemen waar wind over een heel jaar genomen de voornaamste energiebron was, hoewel nipt gevolgd door kernenergie. Het leverde het land deze maand een prijs op van de Europese Vereniging voor Windenergie.

Maar het succes wordt stilletjes gevierd nu de sector hard geraakt zal worden door hervormingen en bezuinigingen van de conservatieve regering van premier Mariano Rajoy. Oorzaak is de aanhoudende economische crisis en het oplopende 'tarieftekort': het verschil tussen de productiekosten van elektriciteit en dat wat consumenten moeten betalen aan energiebedrijven. Door jaren van slecht politiek beleid bedraagt dat inmiddels 26 miljard euro. Als er niets wordt gedaan komt daar jaarlijks 5 miljard euro bij, gaf de regering onlangs toe.

Royale subsidies
De royale subsidies voor de duurzame sector hebben deels bijgedragen aan dit tarieftekort. Reden dat deze nu ook hard getroffen worden door de hervormingen, de windenergiesector zelfs harder dan zonne-energie. Zo liet het ministerie van industrie vorige maand al weten dat windmolenparken gebouwd voor 2005, een derde van het totaal, geen subsidie meer krijgen. En dat betekent sluiting.

Energiespecialist Julio Usaola García, verbonden aan de Universiteit Carlos III in Madrid, vraagt zich dan ook af of de regering de aanstaande hervormingen wel goed doordacht heeft. "Windenergie heeft zeker niet te veel subsidie ontvangen. Dat geld was nodig. Anders had de sector zich nooit zo kunnen ontwikkelen", zegt hij in een telefoongesprek. "Bovendien nadert de prijs per kilowattuur van windenergie die van kernenergie."

Usaola zegt dat de gevolgen van de hervormingen en bezuinigingen wel eens groter kunnen zijn dan nu wordt gedacht. Zo houdt de regering volgens hem geen rekening met het milieu-aspect of de Europese doelstelling die stelt dat in 2020 20 procent van het energiegebruik uit hernieuwbare energiebronnen zoals wind en zon moet komen. "Investeerders zullen geen stappen meer ondernemen totdat duidelijk is hoe de toekomst van windenergie er uit ziet."

Het bedrijf Alstom, dat in Spanje ondere andere windturbines maakt, houdt mediastilte over haar activiteiten totdat de nieuwe wetgeving duidelijk is, aldus woordvoerder Claire Biau. Iberdrola zal tot 2016 amper investeren in thuisland Spanje. "Wij concentreren ons op Mexico, Brazilië, de Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk waar het beleid beter is en een toekomst voor ons ligt", zegt Gustavo Moreno van Core in Toledo.

Kennis delen
Hij betreurt dit wel. "In Spanje staan niet alleen veel windmolens, maar ook de techniek komt hier vandaan en hier staan de fabrieken die de wieken en de generatoren maken. Wij krijgen voortdurend bedrijven uit andere landen, van Japan tot de VS, op bezoek die willen leren van onze kennis", vertelt Moreno terwijl hij op de computer laat zien hoe camera's op, in en rondom de windmolens alles live registeren ("we hebben last van koperdieven").

De Spaanse Windenergie Vereniging, AEE, vreest dat bedrijven uit de sector hun spullen pakken en zich in andere landen gaan vestigen. Duizenden banen staan daarnaast op de tocht, volgens Heikki Willstedt, hoofd energiebeleid bij AEE. "De regering brengt momenteel de hele industrie in gevaar."

Hij zegt dat de windenergiesector onterecht gestraft wordt, "terwijl de sector een belangrijke bijdrage levert aan de energiebehoefte van Spanje". Dat is lastig te begrijpen, meent Willstedt. "Al twintig jaar spannen wij ons in, met resultaat. Binnen nu en tien jaar kunnen we qua prijs op het niveau zijn van conventionele energiebronnen."

Gesprekken tussen de sector en de Spaanse regering hebben tot nu toe weinig opgeleverd. "Ze onderhandelen noch praten", zegt de AEE. Maar de regering zegt geen andere keuze te hebben. "De maatregelen die deze hervorming met zich meebrengt zijn voor niemand makkelijk maar wel absoluut noodzakelijk", zei industrieminister José Manuel Soria onlangs. "Als we niets doen zijn er twee scenario's: faillissement of de energieprijzen voor consumenten verhogen met 40 procent."

Dit laatste ligt niet alleen electoraal gevoelig, maar bijna nergens in Europa wordt al zo veel voor energie betaald als in Spanje. Consumenten zagen hun elektriciteitsrekening tussen 2006 en 2012 al oplopen met 60 procent.

Volgens energiespecialist Usaola zijn er wel degelijk andere manieren om te bezuinigen. "De winst van energiebedrijven kan zo belast worden dat er meer geld gaat naar duurzame energiebronnen en je kunt de belasting op koolstof verhogen."

Buitensporige winsten
Econoom Jorge Fabra zegt ook dat het geld van de grote energiebedrijven moet komen. "Elektriciteitsbedrijven hebben buitensporige winsten gemaakt. Waterkrachtcentrales maken winst van 700 procent en kerncentrales 200 procent", schrijft hij in de krant El País. Als die bedrijven genoegen nemen met lagere winsten dan zullen Spanjaarden vanzelf minder betalen voor energie. Maar de macht van deze bedrijven is volgens hem groot.

Iberdrola vindt daarnaast dat de hoge belastingen omlaag moeten. "Natuurlijk willen wij als bedrijf winst maken", zegt Gustavo Moreno, van Core. "Maar ons voornaamste doel is kosten omlaag brengen, technologie verbeteren en duurzame energie aan het net leveren." Hij hoopt dat er snel duidelijkheid komt vanuit de regering. De Spaanse Windenergie Vereniging, AEE, gaat de hulp inroepen van de Europese Commissie. Want: "Een van Spanjes meest innovatieve sectoren, die zich wereldleider mag noemen, banen en nieuwe technolgiën creëert, zou niet zo hard geraakt moeten worden."

In de kou
Bijna nergens in Europa is de energierekening in verhouding tot het gemiddelde inkomen zo hoog als in Spanje. Door de aanhoudende economische crisis en daarmee samenhangende hoge werkloosheid, kunnen steeds minder Spanjaarden de rekening betalen. Volgens het Rode Kruis Spanje werden vorig jaar 1,4 miljoen huishoudens afgesloten van het elektriciteitsnet wegens achterstallige betalingen. In de media verschijnen met regelmaat verhalen over gezinnen die rondkomen van een uitkering van 426 euro waarvan 80 euro maandelijks naar de energieleverancier gaat. Gehuld in dekens komen zij de winter, die dit jaar gelukkig mild is, door. Sommige energiebedrijven geven hun armste klanten fikse kortingen al noemen zij dit eigenlijk de verantwoordelijkheid van de regering.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden