Windmolen prachtig, maar niet in elk landschap

Raken windmolens uit de gratie? De milieubeweging prijst de windmolen aan als een milieuvriendelijke alternatief voor het opwekken van energie. Nu ze bij bosjes tegelijk in het landschap verschijnen, komt er echter verzet. Onder de burgerij, maar ook in de gelederen van de milieubeweging zelf.

De molens 'ontsieren de horizon', of de rondtollende wieken 'blikkeren irritant in het zonlicht', en ze maken ook nog lawaai, zo hoor je milieufreaks en burgers morren.

De doelstelling van het kabinet - in het jaar 2000 duizend Megawatt en later nog meer - zal allesbehalve op sloffen worden gehaald. Integendeel, er is een achterstand en het plan om 100 MW aan windmolens per jaar te bouwen wordt (nog) niet gehaald. Komende herfst begint daarom een campagne om lokale bestuurders en de bevolking over de streep te trekken. De Nederlandse onderneming voor energie en milieu (Novem), staat samen met de energiebedrijven en marktpartijen klaar om 'het draagvlak te vergroten'.

De milieubeweging staat nog steeds pal achter de windmolen. Natuur en Milieu en de twaalf provinciale milieufederaties zetten zich er voor de volle honderd procent voor in om de campagne te laten slagen, verzekert Marleen Bootsma van Natuur en milieu. Ze lijkt wat gepikeerd door de stelling dat het opkomende verzet tegen de windmolens de doelstelling om het gebruik van fossiele brandstoffen terug te dringen, wel eens in de wielen kunnen rijden. Die stelling vindt ze 'te cru en bovendien onjuist'. “We willen er over mee praten om ze zo goed mogelijk in te passen in het landschap. Dat is toch heel normaal.”

Toch begint het molenfront hier en daar scheuren te vertonen. Dat speelt zich niet alleen af op het niveau van lokaal verzet. Een club als de Landelijke vereniging tot behoud van de Waddenzee blijkt tot op het bot verdeeld. “Windmolens zijn een ideaal middel om het gebruik van fossiele brandstoffen en daarmee de uitstoot van het broeikasgas CO2 te verminderen. Nu blijkt echter dat dat ten koste kan gaan van een ongeschonden landschap. Dat is de paradox waar je tegen oploopt. We willen schone energie maar niet ten koste van alles”, zegt directeur Hans Revier van de Waddenvereniging.

De Waddenvereniging heeft een enquête gehouden onder haar leden en daaruit blijkt een patstelling: ongeveer de helft is voor en de andere helft is tegen. Op de algemene ledenvergadering werd een volstrekt compromisloze motie aangenomen. Windmolenparken mogen in de buurt van het Wad alleen op industrie- en haventerrein worden gebouwd. Verder nergens, basta. Het bestuur zegt daarmee niet uit de voeten te kunnen en laat een werkgroep een nieuw voorstel uitwerken.

Friesland is een van de provincies die een substantieel deel van de windenergie moet leveren: in een convenant is 200 MW vastgelegd. Ooit wilde de provincie een hele reeks molens parallel aan de kust bouwen, van de Afsluitdijk tot Lauwersoog. Onder druk van Waddenclub en Milieufederatie werd daarvan afgezien. “Er wordt nu gedacht aan drie parallelle rijen langs elkaar”, meldde Tom Dieles van de Friese Milieufederatie onlangs in het orgaan van Natuur en Milieu. Hij vindt dat nog steeds 'heel veel kustlijn' en wil de molens daarom verder van het wad, landinwaarts plaatsen. Een idee dat inmiddels al is gedoopt met de, aan de historie ontleende, naam Middelzee-trechter.

Daardoor gaat het voordeel van veel wind - vlak langs de waterkant is die het sterkst - deels verloren, maar bovendien doemt er dan ook weer een andere bezwaar op. De gemeenten zien dat niet zo zitten en een deel van de bevolking is ronduit tegen. De mensen in 'molendorp' Sexbierum zeggen nu al: vroeger zag ik een fraai landschap, nu kijk ik tegen die molens aan. Spraakmakend is ook het geval van de Friese kunstschilder Jopie Huisman die uit Herbayum verhuisde omdat hij vond dat een batterij windmolens zijn uitzicht bedierf.

Friesland en Noord-Holland denken aan een windmolenpark met zo'n zestig turbines van 70 meter hoog langs de hele Afsluitdijk. Aan de Wadkant mogen ze echter niet staan, want dat is in strijd met de PKB-Waddenzee. De gemeente Wunseradiel wil ze ook niet aan de IJsselmeerkant. En Rijkswaterstaat zegt dat het dijklichaam er niet voor is gebouwd om ze op de dijk te zetten. Revier: “Voor ons is misschien bespreekbaar dat ze op de dijk komen. De Afsluitdijk is zelf al een kunstwerk en daar passen de molens wel bij. Maar dan moet zijn voldaan aan een aantal voorwaarden.” Marleen Bootsma van Natuur en Milieu staat er ook niet bij voorbaat afwijzend tegenover. “Maar eerst moet duidelijk zijn dat de molens niet te bedreigend zijn voor vogels. Die pendelen tussen Wad en IJsselmeer en er is daar bovendien een route voor de vogeltrek.” De Vogelbescherming acht het 'vogelrisico' vooralsnog groot. Het wachten is nu op nader onderzoek.

Natuur en Milieu en de provinciale milieufederaties hebben een gemeenschappelijk standpunt vastgelegd in de brochure Frisse Wind. Naast oog voor de vogelbescherming, wordt daarin onder meer gepleit voor concentratie. Dus geen 'losse' molens bij bijvoorbeeld een boerderij. Lijnopstelling langs bestaande infrastructuur (spoor, waterwegen) heeft de voorkeur. 'In principe' geen plaatsing in of bij gebieden met landschappelijke of cultuurhistorische waarden en beschermde dorps- en stadsgezichten. En een erg belangrijke voorwaarde is - zo benadrukt Bootsma - dat er een reële energiebesparing wordt gerealiseerd van twee procent per jaar. “Het kan niet zo zijn dat de energieproductie ongebreideld toeneemt en dat die dan wordt ingevuld met windenergie.” Verder vinden de milieuorganisaties dat milieuvriendelijke energie niet alleen mag worden gezocht in de plaatsing van windmolenparken. Er zou ook meer aandacht moeten zijn voor opwekking van energie uit biomassa en vooral ook zonne-energie. Natuur en milieu hoopt dat energie uit windparken op zee ook een belangrijke bijdrage zal kunnen leveren en heeft advies uitgebracht over een proefpark voor de kust.

En Marleen Bootsma wil ook nog wel kwijt dat zeker niet de indruk mag ontstaan dat het allemaal alleen maar kommer en kwel is. Een provincie als Groningen haalde in een keer haar doelstelling (50 MW) door een windmolenpark in de nog steeds vrij maagdelijke Eemshaven. En Flevoland is een schoolvoorbeeld van een voortvarend windmolenbeleid, waar de provinciale Milieufederatie een belangrijke bijdrage aan levert.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden