Willow Creek: overleven in suburbia

Van een onzer verslaggeefsters UTRECHT - Een jongen die ter linkerzijde aanschuift, knikt vriendelijk, geeft spontaan een hand en stelt zich voor. Hij en twee vrienden komen uit een Pinkstergemeente in Nijmegen. Ze hopen hier, op de tweede Willow Creek-Conferentie in Nederland, inspiratie op te doen voor wat de jongen weinig pinksterig noemt: 'drempelverlagende' hervormingen in de gemeente.

Op aansporing van Jan van den Bosch van de Evangelische Omroep, die ver weg op het podium staat, gaat het handjes-schudden in het publiek nog even door, nu op georganiseerde grondslag maar nog steeds allervriendelijkst. Aan onze rechterkant blijkt de voorganger van een Parousia-gemeente in Almere te zitten, met enkele gemeenteleden. En voor ons zit een jeugdige hervormde dominee uit Renesse met een wat ouder, vrouwelijk gemeentelid.

Er gonst een oprechte nieuwsgierigheid naar elkanders herkomst door het grote auditorium. Elfhonderd mensen uit het hele land, waaronder veel pastores, mensen uit allerlei kerken en kerkgenootschappen, zitten hier in de Utrechtse Jaarbeurs bij elkaar en dat geeft een prettige opwinding. Op het gastenbankje zitten onder andere kardinaal Simonis en ds B. Wallet van de Nederlandse hervormde kerk.

'Willow Creek' is het 21 jaar geleden begonnen verhaal van een wijkgemeente in een voorstad van Chicago, die onder het attractieve 'spirituele leiderschap' van de in 1976 nog heel jonge voorganger Bill Hybels spectaculair gegroeid is. Hybels groeide op in de Hollands-orthodoxe Christian Reformed Church.

Tegenwoordig trekken zondagsdiensten in de Willow Creek Community Church 16.000 mensen (de Willow Creekers zwaaien graag en trots met hun statistieken) en die massa-bijeenkomsten vormen de kroon op veel kleinschalig werk: bijbelstudie, evangelisatie, sociaal werk en charitas, gespreksgroepjes, een garage waar arme gemeenteleden hun auto gratis kunnen laten opknappen, samen een heel fijngeknoopt vang-net-werk van relaties.

Anders dan evangelische groepen en gemeenten in Europa haalt de Willow Creek Community Church zijn gelovigen niet uit de gevestigde kerken weg, maar uit de kring van 'verdoemden' ('hellbound'), de 'verlorenen', om met Bill Hybels te spreken, kortom de niet-Christenen.

Dat vermogen niet-gelovigen te trekken en vast te houden, maakt kerken elders nieuwsgierig naar het recept van Willow Creek. De Willow Creek Association draagt het verhaal uit over de aardbol, in Scandinavië, Duitsland, Australië en Nieuw-Zeeland, Zuid-Afrika en in nog veel meer landen. Bill Hybels zelf houdt overal de verhalen: zes tot acht uur per tourneedag vertelt hij grote zalen hoe Willow Creek 'het 'em gelapt heeft'. In Nederland hadden elfhonderd mensen er 195 gulden voor over om het mee te maken.

Vandaag in Utrecht laat Hybels zich inleiden door een toneelsketchje van het soort waar Willow Creek een patent op heeft: Roy en Sue zitten op een bankje voor de hemelpoort te wachten tot hun naam wordt omgeroepen. Nerveuze Roy heeft een koffer vol bewijzen van zijn goede werken bij zich - “je moet een prijs betalen om naar binnen te mogen, weet je” - terwijl Sue ontspannen afwacht wat er gebeuren gaat, zónder zulke bagage - “voor het geval je het nog niet wist: die prijs ís al betaald!” Rara, wie er het eerste naar binnen mag.

Volgt een Willow Creek-zangduo, Greg en Martha. Het video-kanon meldt dat zij voor ons de 'medley: Het Kruis' ten gehore brengen. Een professioneel-gelikt optreden van twee mensen die zingen als engelen, onder het banier van stelregel nummer acht van de Willow Creek Community Church: Excellence honours God and inspires people. De Hohe Messe is heel ver weg, maar dat is ongetwijfeld de bedoeling.

Dan komt Bill Hybels zelf. Hij is een uitstekend spreker, met de ontspannen jongensachtigheid van Bill Clinton, met het vermogen naar een climax toe te werken van een ultra-Amerikaanse tv-prediker, aangevuld met de ruimere woordenschat en de subtielere redenering die past bij een beter opgeleid publiek in suburbia. Het op gezette tijden terugkerende refrein in deze eerste Hybels-redevoering: “De plaatselijke gemeente is de hoop van de wereld” en “er gaat niets boven de plaatselijke gemeente”. Later wordt er een tweede, aanvullend refrein doorheen gevlochten, dat van de 'bijbels functionerende gemeente' en de eisen waar zo'n gemeenschap aan moet beantwoorden.

Uit 'het leven gegrepen' maar wel erg panklare voorbeelden laten zien waaróm er niets boven de plaatselijke gemeente gaat. Het voorbeeld van de met veel moeite bekeerde bottekop Mike die door hele gemeente zachtjes naar de doop geduwd werd, het voorbeeld van de arme Randy wiens kleine dochtertje werd doodgereden maar die meteen op tientallen gemeenteleden kon terugvallen, en al die andere voorbeelden laten zien waar het om gaat: in een ontegenzeggelijk boze en gevaarlijke wereld laat de gemeente je nooit in de steek.

Het theologisch gedachtengoed van Willow Creek ligt voornamelijk vervat in de aloude stelling dat de Bijbel het woord van God is, en daarmee de enige en absolute autoriteit. In de vorm sluit Willow Creek aan bij de tv- en soap- en popmuziek-cultuur, maar zonder de extravagantie die sommige Amerikaanse mega-kerken daarbij aan de dag leggen.

De vorm - bedoeld om buitenstaanders vast te houden - wordt aangevuld met veel nabuurschap en onderlinge steun, met de plicht tot liefdevolle zachtmoedigheid en goedgeefsheid.

Ook de grote gevestigde kerken in de wereld voelen zich tegenwoordig verplicht dit voorbeeld uit Chicago-West te bestuderen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden