Willen jonge Russen wel verandering?

Poetin-criticus Aleksej Navalny.Beeld epa

De charismatische oppositieleider Aleksej Navalny probeert vandaag massaal jonge Russen de straat op te krijgen. Maar zitten die wel te wachten op verandering? Drie jonge Moskovieten vertellen over hun werk, politiek en dromen.

'Wij willen geen revolutie'

Jevgeni Reznitsky(32), is vrijwilliger bij het team van Navalny

Jevgeni RiznetskyBeeld max avdeev

Zijn bruine ogen zijn tijdens het gesprek constant gefocust op een punt verderop in het café. Het lijkt alsof Jevgeni Reznitsky in een trance verkeerd. De woorden stromen uit zijn mond, soms denkt hij even en herpakt zich na een paar seconden.

De ietwat gekreukelde donkerblauwe bloes van Reznitsky is tot helemaal bovenin dichtgeknoopt. Hij is niet bang om zijn verhaal te vertellen in een openbare ruimte. "Ik ben al sinds de Moskouse burgemeesterscampagne van 2013 actief voor Navalny."

Reznitsky wuift met zijn hand als het woord dapper valt. "Onzin, het is heel normaal dat ik dit doe. Het is aan mijn generatie om verandering te brengen in dit land. Wij hebben beter onderwijs gehad dan onze ouders en zijn in staat een leiderschapsrol op ons te nemen. En ik ben een patriot, ik houd van dit land."

Hij woont al zijn hele leven in Moskou, ging daar naar de universiteit en werd politiek actief. Dat gebeurde acht jaar geleden, tijdens de inval van Rusland in Georgië. Toen werd Reznitsky pas duidelijk hoe de huidige regering te werk gaat. "Ik ging naar Georgië om humanitaire hulp te verlenen, wat ik daar aantrof was schrijnend."

Hij is een activist van het eerste uur. In 2011 nam hij deel aan de massale protesten in Moskou. Tijdens de burgemeestersverkiezingen van 2013 toen Navalny een van de kandidaten was, reisde Reznitsky de stad door om ontmoetingen te organiseren. In ieder district bracht hij een partijkrant uit. "Het is keihard werken, maar het is erg leuk."

Het aantal vrijwilligers dat werkt voor Navalny stijgt snel. In Moskou zijn dat er al zesduizend. Inmiddels heeft het team 40 kantoren geopend verspreid over het hele land, in juli moeten dat er 67 zijn.

Reznitsky gaat een drukke tijd tegemoet. En in de tussentijd is hij bezig met het opzetten van een eigen, onafhankelijke krant. "Wij willen geen revolutie. Dat denken veel mensen, maar dat is niet zo. We hebben ook niet de illusie dat Navalny de komende verkiezingen president wordt. Dat heeft tijd nodig. Het is goed dat Navalny onenigheid aanwakkert in dit land. Daar ontbreekt het hier aan."

Reznitsky staart even naar zijn koffiekopje. "Ik kom uit 1985. Ik kan mij herinneren hoe het was toen de Sovjet-Unie uit elkaar viel. Het ging na die tijd, in de jaren negentig, niet goed met dit land. Maar ik heb verschillende machthebbers en fasen meegemaakt. Mijn zoon is nu tien jaar oud en kent alleen Poetin. Als hij in 2024 voor het eerst mag stemmen, wil ik dat hij een keus heeft. Dat hij zelf kan beslissen wie hij de beste vindt. Daarom ben ik vrijwilliger, dat is mijn doel."

De dertiger ziet voor zichzelf wel een toekomst weggelegd in de politiek. Niet op de voorgrond, liever achter de schermen. Hij is beter in het organiseren, het stimuleren van mensen. Maar zover is het nog lang niet. "Eerst maar eens deze protesten. Het liefst zou ik meelopen, maar er is een grote kans dat ik op het hoofdkantoor moet blijven om onrechtmatige arrestaties direct aan te vechten."

Reznitsky lacht even, alsof het gaat om een kleinigheid.

'Ik geloof in de huidige regering'

Anna Pogorelova (27), heeft een konijnenboerderij buiten Moskou

Tot zes jaar geleden trainde Anna Pogorelova (27) tien uur per dag. Ze gaf alles op voor haar sport: biatlon. Ze schopte het tot het nationale jeugdteam. Iedere dag zag er hetzelfde uit. Pogorelova trainde een paar uur, at, rustte uit en herhaalde dat ritueel nog een paar keer die dag.

Op haar 21ste stelde ze zichzelf voor een belangrijke keus: wil ik naar de Olympische Spelen, wat meer trainen met zich meebrengt, of wil ik nu kinderen? Pogorelova koos voor dat laatste.

Ze gooide haar leven radicaal om. Pogorelova woont inmiddels met haar twee kinderen maar zonder man, zo'n vijftig kilometer buiten Moskou. De stad werd haar te druk. In die landelijke omgeving runt ze een konijnenboerderij. Het vlees verkoopt ze rechtstreeks aan de consument. Konijnenvlees wordt niet veel gegeten in Rusland, maar Pogorelova benadrukt dat het vlees van betere kwaliteit is dan dat van andere dieren. Ze keek de slachtmethode af van een Italiaans bedrijf en heeft inmiddels een redelijk goedlopende onderneming en vijf mensen in dienst.

"God heeft me deze kansen gegeven", zegt Pogorelova. Ze gelooft erg in het lot. Typisch Russisch, meent ze, geld zegt de Russische bevolking niet veel. "Het gaat om de idee erachter." Ze maakt een vergelijking met de sport. "Waarom denk je dat het Russische voetbalelftal het nooit ver geschopt heeft? Omdat de spelers niet geloofden in de overwinning, ze hadden geen doel. Ze hadden een schop onder de kont nodig."

Precies om deze reden gelooft Pogorelova in de huidige regering. Die brengt stabiliteit, maar biedt ook kansen. Dat heeft Rusland volgens haar hard nodig en daar profiteert ze zelf ook van.

De onderneemster - lang zwart haar, geëpileerde wenkbrauwen en gekleed in een felroze sweater - voelt geen enkele compassie met de Russen die momenteel klagen over de economie die in het slop zit. Volgens Pogorelova heeft de huidige regering veel gedaan om de Russen een fijn leven te bezorgen.

En de corruptie en zelfverrijking aan de top, het thema waar Navalny op hamert? "Corruptie zit in de haarvaten van dit land en is niet zomaar uit te bannen. Dat heeft echt tijd nodig. Alle Russen maken grappen over het feit dat de politie moet worden omgekocht, maar iedereen werkt mee aan het systeem."

Pogorelova's boodschap is daarom: als je iets wilt veranderen, doe het dan zelf. Daar bereik je meer mee. "Daarom voel ik me ook niet aangetrokken tot Navalny. Hij benoemt alleen de problemen en komt niet met oplossing. Eigenlijk een beetje zoals een kind."

'Beslis zelf over je geluk'

Loeda Nikisjina (29), heeft een kledingwinkel in Moskou

Loeda NikisjinaBeeld max avdeev

29 jaar en dan al een winkel in het centrum van Moskou is een prestatie. Maar Loeda Nikisjina doet er luchtig over. Net als over haar goedlopende kledinglijn - ze verkoopt voornamelijk jassen in felle kleuren - en de acht mensen die ze inmiddels in dienst heeft.

Nikisjina houdt er niet van om zichzelf op de borst te kloppen. Ze heeft ook een hekel aan bling-bling. "Voor mij geen hoge hakken en make-up. Ik houd meer van naturel", zegt Nikisjina. Haar uiterlijk verraadt haar opvattingen. De Russin is gekleed in een lange blauwe jurk met spaghettibandjes. Daaronder draagt ze een gemakkelijk zittend wit t-shirt en ze loopt op gympen die haar vriend heeft ontworpen.

Haar vriendenkring bestaat voor een groot deel uit ondernemers. "Ons levensmotto is: neem het heft in eigen hand, beslis zelf over je geluk. Veel mensen in dit land wachten totdat de problemen voor hen worden opgelost, maar kom op: het is ook je eigen verantwoordelijkheid", zegt Nikisjina.

In een ver verleden probeerde de onderneemster ook verandering af te dwingen via de politiek. Ze was actief voor een onafhankelijke kandidaat in Moskou. Maar ze is daar inmiddels mee gestopt. "Ik was waarnemer bij een stembureau en ik moest onderzoeken of er fraude werd gepleegd met stembiljetten. Dat was niet het geval. Meer dan 50 procent van dat district stemde simpelweg op Poetin."

De gebeurtenis veranderde iets in haar denken. "Kennelijk kiest een meerderheid van de Russen voor Poetin. En dat is prima, dat moet iedereen zelf weten. Ik zou nog steeds niet op hem stemmen, maar ik laat mijn geluk er niet meer door beïnvloeden."

Nikisjina houdt zich al lang niet meer bezig met politiek. Daar heeft ze ook geen tijd voor, hoewel ze haar onderneming voorlopig niet wil uitbreiden. Dat brengt ook nadelen met zich mee. De overheid stimuleert kleine en middelgrote ondernemers, maar zodra een bedrijf te groot groeit, kan dat vervelende gevolgen hebben. "Dan staan er dagelijks inspecteurs op de stoep."

Nikisjina wil niet klagen. Zij wordt niet tegengewerkt en ziet alleen maar mogelijkheden in Rusland. "Als je het huidige klimaat vergelijkt met de Sovjet-Unie is dat een wereld van verschil. Sterker nog: ik denk dat beginnende Russische ondernemers in eigen land veel meer mogelijkheden hebben dan in andere delen van de wereld."

Want de markt is zich nog aan het ontwikkelen. Vooral in Moskou, een stad die de afgelopen twintig jaar hard is gegroeid, is veel vraag naar luxe-artikelen, juist onder de groeiende middenklasse.

"Bovendien willen veel Russen alleen nog producten die zijn gemaakt in eigen land, dat merk ik heel duidelijk aan mijn eigen klantenkring."

Socioloog: Jongeren zijn tevreden

Weet oppositiepoliticus Aleksej Navalny de aandacht vast te houden? Vandaag is een belangrijke test. Navalny hoopt de protesten van eind maart te overtreffen. Toen gingen Russen in meer dan tweehonderd steden de straat op om te demonstreren tegen de corrupte overheid.

De datum van de nieuwe protesten, 12 juni, is niet toevallig gekozen. Op deze dag viert Rusland zijn onafhankelijkheid en juist nu wil de oppositiepoliticus laten zien wat onafhankelijkheid daadwerkelijk inhoudt.

Maar het is nog maar de vraag of de Russen opnieuw de moed op kunnen brengen de straat op te gaan. Eind maart werden meer dan duizend mensen gearresteerd en president Poetin ondertekende half mei een decreet waarin staat dat publieke bijeenkomsten zijn verboden vanwege voetbalwedstrijden die worden gespeeld in het kader van het WK.

Maar dat is volgens socioloog Stepan Gontsjarov niet de enige reden dat Navalny rekening moet houden met een minder grote opkomst. "De jonge mensen die de vorige keer de straat opgingen, zijn in werkelijkheid niet echt geïnteresseerd in corruptie (Navalny's thema, red.)", zegt Gontsjarov die werkzaam is bij het Levada-centrum, een onafhankelijk onderzoeksinstituut. "Navalny is populair onder jonge Russen vanwege zijn charisma maar niet vanwege zijn standpunten."

Overigens bestaat de grootste aanhang van Navalny nog altijd uit veertigers. Maar de protesten van eind maart kregen een massaal karakter doordat ook jonge mensen zich aansloten. Het is voor de oppositiepoliticus dus belangrijk om die generatie aan zich te blijven binden.

Dat is heel lastig, zegt Gontsjarov. "In het algemeen zijn jonge Russen, we hebben het dan over mensen tussen de 18 en 30 jaar, best tevreden met hun leven. Ze zijn politiek niet betrokken, ze zijn vooral geïnteresseerd in hun eigen voorspoed, ze zijn conservatief en ze nemen liever geen risico's."

Daarom is Poetin onder jonge mensen ook zo populair. Zo'n 88 procent van de jongeren staat achter hem, tegenover een landelijk gemiddelde van 82 procent.

Volgens Gontsjarov is die conservatieve mentaliteit vooral toe te schrijven aan de maatschappij waarin ze zijn opgegroeid. "Dit land mist een ideologie. Dat is gezien het verleden niet erg. Maar er zijn ook geen instituties of politieke partijen waar de jongeren zich aan kunnen verbinden. Dus trekken ze zich terug, in de eigen vriendenkring of binnen de familie. De conservatieve waarden en normen hebben ze vaak meegekregen van hun grootouders."

Overigens zijn jonge Russen op andere vlakken wel modern, zegt Gontsjarov. "Denk aan het contact met vrienden, de westerse manier waarop ze zich kleden en de televisieseries die ze bekijken."

Navalny speelt in op die interesses en biedt via internet aantrekkelijke YouTube-filmpjes en blogs. "Hij toont bovenal betrokkenheid. Ieder binnenlands thema, variërend van arrestaties tot bosbranden, behandelt hij."

De regering die de jongeren altijd links liet liggen probeert de laatste weken meer grip op hen te krijgen. In het Russische parlement werd de populairste modeblogster, Sasha Spielberg, uitgenodigd om te praten over haar leven als blogger. Ook liet de regering filmpjes maken waarin bekende Russen vertelden over de slechte invloed van Navalny. "Zo'n offensief werkt niet, want het was onmiddellijk duidelijk dat de sterren betaald kregen."

Of het Navalny uiteindelijk helpt om president te worden, wellicht in 2024, durft Gontsjarov niet de voorspellen. "Bovendien heeft Navalny veel autoritaire trekjes, dus ik vraag me af of we met hem nou zoveel beter af zijn."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden