Willen de Bonders echt democratie in de kerk?

De auteur is emeritus predikant te Den Haag.

FREEK N. M. NIJSSEN

Laat ik nou altijd gedacht en ook wel gelezen hebben, dat Bonders opkomen voor theocratie of, in een andere variant, voor christocratie? Want God/Christus moet het voor het zeggen krijgen in de samenleving en zeker in de kerk. Daarom - dacht ik altijd - hebben Bondse kerkeraden, die zichzelf immers de rechte vertegenwoordigers van de Waarheid weten, er zo'n moeite mee om andersdenkende groepen in eigen gemeente aan het Woord te laten komen en hen te erkennen.

Maar zie, de tijden zijn veranderd: de Bond pleit voor democratie in de kerk! Misschien heeft men ontdekt dat je theologisch wel voor theocratie kunt of zelfs moet zijn, maar dat je dat dan nog moet vertalen in een maatschappelijke organisatievorm. Een democratische zou dan weleens de minst slechte vorm kunnen zijn. Want de Geest is aan de gemeente beloofd. En niet alleen aan de zogeheten ambtsdragers of bestuurders.

Als de dingen zo liggen, ben ik het met Van der Graaf eens, dat we moeten streven naar meer democratisering in de (hervormde) kerk.

Het beroerde is meteen al, dat de structuur van die kerk maar matig democratisch is. De getrapte opbouw verhindert dat goeddeels. De gemeenten kiezen de classicale vergaderingen en die vaardigen weer mensen voor de synode af. Zelfs al zou steeds de meest representatieve vertegenwoordiger gekozen worden, dan zijn de 'hogere' organen nog geen echte afspiegeling van wat er leeft onder gemeenteleden. Maar zelfs dàt is niet het geval.

De classicale vergadering (CV) is - volgens mijn leermeester kerkrecht, wijlen prof. Haitjema - de grondvergadering van de reformatische kerk. Daar vooral zouden de meningsvorming en de beleidsvoorbereiding moeten plaatsvinden. Helaas moet je constateren dat deze 'grondvergadering' slechts in zoverre zijn naam eer aan doet, dat ze nooit van de grond is gekomen! De CV kent grote absentie en de gemeenten vaardigen echt niet de beste representanten af.

Meestal stelt nauwelijks iemand zich beschikbaar. Zodat de CV bestaat uit mensen, die tegen hun zin gaan, omdat er nu eenmaal iemand heen moet, of die het wel fijn vinden om zich ergens (in tegenstelling tot thuis!) te kunnen laten gelden. Maar al te vaak komt men alleen maar om te luisteren en braaf te beamen wat de hoge heren (of dames?) bedacht hebben. En verhindert de liefde voor de 'lieve vrede' het uitpraten van moeilijke problemen.

Juist die onrepresentatieve samenstelling en slechte en ondemocratische functionering van de classicale vergaderingen ontneemt iedere kracht aan het argument van de Gereformeerde bond, dat 33 van de 51 classes min of meer tegen de SoW-plannen zijn. Misschien wordt het tijd om in de (SoW)-kerken eens na te denken over het democratisch gehalte van hun organisatie en met name over het invoeren van (op zijn minst raadplegende) referenda. Maar dan wel goed voorbereid, met heldere informatie over de vraagstelling en duidelijke formulering van de keuze.

De ervaringen met de algemene kerkvergadering van de hervormde kerk en met het pastoraal concilie in de rooms-katholieke kerk in de jaren zeventig hebben wel geleerd, dat er een vracht van goede ideeën op tafel komt en de betrokkenheid van gemeenteleden enorm verhoogd wordt, als ze de gelegenheid krijgen zich uit te spreken. Maar dan moeten die ideeën en meningen ook wel serieus genomen en zo mogelijk uitgevoerd worden en niet in de bureaula gestopt, zoals toen helaas gebeurde. Landelijk en plaatselijk serieus genomen. Ook in zogeheten Bondsgemeenten!

Maar of ir. Van der Graaf ook die echte democratie wil, als dat niet zijn kerkpolitieke doeleinden zou dienen . . .?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden