Vandaar dit boek

Willem Bruls: Eigenlijk werd de opera in Venetië geboren

Omslag ‘Venetiaanse zangen. Opera in Venetië’

Ik kwam voor het eerst in Venetië in 1982. Als 18-jarige had ik gebiologeerd naar Visconti’s film ‘Dood in Venetië’ gekeken. De sfeer van die film, de omgeving, het verhaal, de muziek, alles vond ik fantastisch. 

Ik heb daarna één nachtje gelogeerd in het chique Hôtel des Bains, dat zo’n grote rol speelt in de film. Om het zelf te ervaren. Geld voor meer nachten had ik niet, maar ik heb het maximale uit mijn korte verblijf gehaald.

De fascinatie voor Venetië dateert van toen. Voor de VPRO-radio reisde ik in 2003 met mijn opdrachtgever Walter Slosse, de man van het populaire programma ‘De wandelende tak’, naar Venetië. Zijn vrouw Magda was ook mee. We hebben toen zes uur aan documentaires gemaakt. De eerste grote golf research naar de operageschiedenis van de stad heb ik toen gedaan. Walter en Magda zijn beiden overleden. Ik heb dit boek aan hen opgedragen.

Libertijns

‘Venetiaanse zangen’ gaat niet alleen over opera, maar ook over de maatschappij waarin die ontstond. De libertijnse achtergrond van Venetië definieerde wat opera zou gaan worden, heeft de signatuur ervan bepaald. Zo groeide het genre uit tot een discours van liefde en lust. Vooral dat laatste trouwens. Officieel werd de opera volgens de geschiedschrijving geboren in Florence, rond 1600 in academische kringen. De eerste ‘echte’ opera was Monteverdi’s ‘Orfeo’, in 1607 opgevoerd in Mantua. Maar Florence, noch Mantua gaf het genre vervolgens wat het nodig had. Dat gebeurde in Venetië. Mijn stelling is dan ook dat de echte wortels van de opera in de lagunestad liggen.

Omslag ‘Venetiaanse zangen. Opera in Venetië’

De mix van verderf en lust die in de stad hangt kom je zowel tegen in Monteverdi’s ‘De kroning van Poppea’ (Venetië, 1642) als in de roman ‘Dood in Venetië’ van Thomas Mann, later dus een film, maar ook een opera van Benjamin Britten. Monteverdi, Mann, Visconti en Britten zijn de knooppunten in mijn boek.

Operakaartjes 

In Venetië werd in 1637 het Teatro San Cassiano geopend. Het was het eerste operatheater ooit waar burgers een kaartje konden kopen. Voorheen werd opera opgevoerd in paleizen en kastelen, waar alleen de hoge heren en hun gasten ervan konden genieten. De opening voor publiek betekende een revolutie voor de opera. Dat kon alleen maar in Venetië, omdat dat een republiek was, geen hertogdom of kerkstaat waar één machthebber de opera financierde. Er heerste handelsgeest en al snel waren er patriciërs die tegen elkaar opboksten. De familie Grimani had op een moment maar liefst vier operatheaters in de stad. Zaak was om met een beperkt budget een maximum aan resultaat te halen. Hoe komen ze bij mij in het theater en niet bij een ander?

Wandelen

Ik heb mezelf in het boek opgevoerd als een door Venetië wandelend personage. Dat is een doelbewuste keuze. Mijn vorige boeken, vooral dat over de Oriënt in de opera, vond men goed, maar ook te koel en te afstandelijk. Ik heb ervan geleerd dat ik niet te gesloten en te theoretisch moet schrijven. Deze vorm maakt het losser. Je gaat anders kijken en anders rondlopen, met een bepaald oog op zoek. De lezer loopt zo met je mee. Dat probeer ik ook te doen in mijn radioprogramma met Chazia Mourali op NPO 4 ‘De lokroep van Venetië’. Dit boek was een proces van jaren. Mijn conclusie - Venetië is de echte geboortestad van de opera - ontstond door voortschrijdend inzicht. Nee, kritiek op mijn stelling heb ik nog niet gehad. Daar is het nog te vroeg voor.

Venetiaanse zangen. Opera in Venetië
Willem Bruls
Atlas Contact; 266 blz. € 24,99
Peter van der Lint

Een bekende of minder bekende persoon vertelt wekelijks waarom we een boek écht moeten lezen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden