Column

Willem-Alexander maakt toegewijd verzet tegen de monarchie moeilijk

Beeld Trouw

Ik heb het altijd een merkwaardige gewoonte gevonden om iemand tot staatshoofd te kronen omdat hij of zij in een bepaalde familie geboren is. Maar ik moet zeggen dat Willem-Alexander het me niet gemakkelijk maakt echt toegewijd tegen de monarchie te zijn.

Een koning die als hij de slaap niet kan vatten naar ‘de Havelaar’ van Multatuli grijpt en dan de hele nacht door blijft lezen, daar kan geen principieel bezwaar tegenop. En als die koning dan ook nog Nelson Mandela begint na te doen en vertelt hoe de ANC-legende zichzelf tot drie keer toe uitnodigde voor het huwelijksfeest van hem en Máxima, verdampt al mijn tegenstand.

Was het overigens bekend dat Willem-Alexander als scholier in Wales meedeed aan een demonstratie voor de vrijlating van Mandela bij de Zuid-Afrikaanse ambassade in Groot-Brittannië, of verklapte hij hiermee in het interview met Wilfried de Jong een geheim? Gebeurde dit indertijd met toestemming van de regering? Niet dat het mij iets uitmaakt, maar staatsrechtelijk zou het gevoelig kunnen liggen.

Het was in elk geval een mooi moment in een mooi gesprek, dat bij vlagen ontroerend was, maar me ook aan het lachen bracht. Zoals toen de koning vertelde te zijn opgegroeid zonder televisie en op de lagere school toch lekker meekletste over wat er de vorige avond te zien was geweest - gewoon door goed te letten op wat de andere kinderen prijsgaven. Zo deed ik dat als televisieloze jongen vroeger ook.

Maar is het eigenlijk wel de bedoeling dat een koning zich zo als mens laat zien, daarmee zijn onderdanen gelegenheid gevend zich met hem te identificeren? Ik dacht dat het de bedoeling van de monarchie was een man of vrouw op een troon te zetten en deze persoon te beschouwen als symbool van de natie, geheel los van de persoonlijke kwaliteiten en eigenschappen van de betrokkene. Ik denk dat ik misschien zelfs kan begrijpen wat de kracht daarvan is: dat een koninklijke familie de continuïteit van het begrip ‘volk’ belichaamt, en het onvermijdelijke ervan. Je wordt erin geboren, of je het nu leuk vindt of niet.

Intussen staat het koningschap natuurlijk op gespannen voet met de democratie, en daarom hebben we deze functie zoveel mogelijk uitgehold, wat het voor de monarch (m/v) niet per se eenvoudiger maakt. Hoe geef je gestalte aan iets dat zo weinig mogelijk gestalte mag hebben en dat tegelijkertijd het hoogste ambt van het land heet te zijn? Willem-Alexander gebruikte dat woord ‘ambt’ zelf een aantal keer; het is een rol die nauwelijks te vergelijken is met welke andere dan ook, omdat hij geheel samenvalt met je persoon, terwijl je persoon er niets mee te maken heeft dat uitgerekend jij deze rol vervult. De paradox is dat het er vervolgens wel degelijk toe doet wie je bent en hoe je je gedraagt; hoe symbolisch het ambt ook is, alleen een mens van vlees en bloed kan er vorm aan geven. Ik blijf het een merkwaardig systeem vinden, maar ik geloof dat Willem-Alexander er wel wat mee kan.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden