Opinie

Wilders moet zich verantwoorden

Bloemen voor de slachtoffers van Utoya. Beeld ap

Het is terecht dat Geert Wilders is vrijgesproken door de rechtbank van het aanzetten tot discriminatie en het zaaien van haat, stelde ik enige tijd geleden op Podium (11 juni). Dat vind ik nog steeds. Een politicus moet het electoraat duidelijk kunnen maken waar hij voor staat, zowel binnen als buiten het parlement. Daarbij mag de vrijheid van meningsuiting zelfs wat groter zijn dan voor een 'gewone' burger.

Dat die vrijheid van meningsuiting er is, wil echter nog niet zeggen dat een politicus daarvan ongebreideld gebruik moet willen maken. De afschuwelijke slachtpartij in Noorwegen noopt tot nadenken voor iedereen, maar zeker voor de man die door de moordenaar veelvuldig als inspiratiebron is genoemd: Geert Wilders. De verklaring die Wilders over het Noorse drama heeft afgegeven, is volstrekt onvoldoende. Daaruit spreekt geen enkele reflectie.

Natuurlijk kan Wilders nooit verantwoordelijk worden gehouden voor de daden van Breivik. Maar Wilders kan zich er niet van afmaken met de opmerking dat 'een verknipte idioot' de 'vrijheidslievende anti-islamiseringsidealen op gewelddadige wijze (...) misbruikt' en het gebruik van 'bommen en pistolen' afwijzen. Want, hoe geweldloos zijn die idealen eigenlijk?

Nog niet zo heel lang geleden, in 2007, riep Wilders op om 'Marokkaanse relschoppers' in de knieën te schieten. Dat moest weliswaar overgelaten worden aan de politie, maar een volledige afwijzing van geweld is hier toch moeilijk in te vinden. In 2008 moest volgens de PVV het leger worden ingezet tegen 'Marokkaans straattuig' in Gouda. Ook zijn uitspraken van enkele jaren geleden over het verwijderen van enige miljoenen moslims uit Europa roepen op zijn zachtst gezegd vragen op over de geweldloosheid waarmee zoiets zou moeten plaatsvinden. Weliswaar roept Wilders niet op tot geweld van autochtone burgers tegen moslims, maar het recentelijk zelf opgeroepen beeld van vredelievende wereldverbeteraar à la Gandhi strookt bepaald niet met zijn feitelijke uitspraken. Wilders gebruikt oorlogsretoriek in zijn 'strijd' tegen de islam. Oorlog is per definitie geweld. Bij Wilders blijft dat beperkt tot verbaal geweld, maar oorlogen hebben de neiging tot escaleren - zie Noorwegen.

Met zijn shock-and-awe-uitspraken heeft Wilders, en geestverwanten met hem, wel degelijk bijgedragen aan een klimaat van verharding tegenover moslims en de multiculturele samenleving. Daarmee is Wilders nog steeds niet verantwoordelijk voor de daden van Breivik, maar speelt hij hierin wel een rol. Zoals Al-Kaida een belangrijke factor is in de houding van grote groepen in het Westen jegens immigranten, zo zijn de rechtspopulisten dat in de verhardende verhouding tussen bevolkingsgroepen. Het kan toch niet zo zijn dat geweld op basis van de ene ideologie - het moslimterrorisme - zou moeten leiden tot het verbieden van de Koran en het weren van zijn aanhangers, terwijl geweld op basis van de andere ideologie - het cultuurconservatisme - wordt afgewenteld op de schouders van één idiote dader? Want dat is precies wat Wilders doet. En hij lijkt er nog mee weg te komen ook. Sterker, hij ziet kans om de rollen om te draaien door iedereen die vraagtekens zet bij zijn reactie op de Noorse massamoord ervan te beschuldigen dat zij er een politiek slaatje uit willen slaan.

Wilders ontloopt steeds iedere verantwoordelijkheid en weigert verantwoording af te leggen. Zijn woorden zijn maar woorden, met de daden van anderen heeft hij niets van doen. Dat geldt echter niet voor andermans woorden. In 2009 verweet hij Pechtold en Van der Laan medeverantwoordelijkheid als hem iets zou overkomen. En hij is erfgenaam van de beweging die in 2002 riep dat de kogel van links kwam en linkse politici en opiniemakers medeverantwoordelijk stelde voor de moord op Fortuyn. Wilders' weigering om te kijken naar zijn eigen bijdrage aan de totstandkoming van een klimaat waarin 'Oslo' en 'Utoya' konden plaatsvinden, is zo uiterst hypocriet.

En wat te denken van gedoogcoalitiepartners VVD en CDA? In de regeringsconstructie legitimeren zij een gedachtegoed dat een potentieel fatale verharding van de maatschappelijke verhoudingen teweegbrengt. In het gedoogakkoord is overeengekomen dat Wilders mag blijven zeggen wat hij wil. Dat eist van de gedoogpartners dat zij daar klip en klaar hun visie tegenover zetten. Dat laatste ontbreekt in de politieke discussie echter in hoge mate.

Het creëren van een vijandbeeld en onoverbrugbare tegenstellingen tussen autochtonen en allochtonen, het profeteren van de ondergang van 'onze' beschaving door hordes vijandige moslims zonder enig glorend perspectief, kan leiden tot dit soort wandaden. Een reden om dit kabinet te formeren was het inkapselen van de PVV, om deze daarmee te ontradicaliseren. Maar tot nu toe zien we dat VVD en CDA inhoudelijk richting de PVV trekken. Dat brengt een voor maatschappelijke cohesie noodzakelijke kritische zelfreflectie van de populisten verder weg dan ooit.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden