Wilders misbruikt het parlement

Door te spreken van een 'nepparlement' werkt Geert Wilders mee aan de ondermijning van de rechtsstaat, aldus Sybe Schaap.

En weer heeft PVV-leider Geert Wilders toegeslagen, deze keer tijdens de Algemene Beschouwingen in de Tweede Kamer. Wilders noemde de volksvertegenwoordiging een 'nepparlement'. Dit omdat zij zou weigeren de stem van het volk te vertolken. Deze diskwalificatie van een van de steunpilaren van de democratische rechtsstaat volgt op die van de andere steunpilaar, de rechterlijke macht. Ook al een institutie die niet doet wat het volk wil.

Nu het stof van de Algemene Beschouwingen is neergedaald, is het goed om eens te kijken wat Wilders eigenlijk doet met zijn kwalificatie 'nepparlement'. Want wie denkt dat het een opwelling was, vergist zich. De veroordeling wordt herhaald en kan zomaar jargon worden.

Let ook op hoe GeenPeil een soortgelijke diskwalificatie aan het organiseren is: via een referendum dat de directe democratie in stelling brengt tegen de representatieve. Dit onder de slogan dat de democratie beschermd moet worden tegen het verraad van de representatieve instellingen.

Het optreden van Wilders ging gepaard met nog enkele opmerkelijke gebeurtenissen. De Kamervoorzitter weigerde de waardigheid van deze instelling in bescherming te nemen. Wilders' uitspraak hoort immers bij de vrijheid van meningsuiting. Wie het er niet mee eens is, reageert maar.

De wettelijk beschermde vrijheid van meningsuiting schept intussen ruimte voor ongelimiteerde aanvallen op medemensen. Van hen wordt daartoe een maximum aan tolerantie gevraagd. Dat de gevraagde tolerantie gepaard zou moeten gaan met enig moreel besef, dus met terughoudendheid en matiging, verdwijnt uit beeld. Waartoe dit kan leiden demonstreert Wilders zelf onophoudelijk: door een maximum aan eigen intolerantie jegens diegenen die hem van repliek dienen. Ze worden onmiddellijk gediskwalificeerd als 'leugenaar' of 'niet goed wijs'.

Dit belooft nog wat als een leider als Wilders aan de macht komt. De Tweede Kamer lijkt een exercitieveld te worden voor verbaal geschut dat de ander tot op het bot tergt.

Tijdens de Algemene Beschouwingen deed zich nog iets gevaarlijks voor: Wilders riep op om tegen het 'nepparlement' in verzet te komen. Dat dit verzet - vooreerst - op vreedzame wijze plaats moet vinden, neemt niet weg dat hij hier oproept tot een revolte tegen de democratische rechtsstaat en zijn instituties. En dit uit naam van een anti-institutie die doodsangsten zou moeten oproepen: het volk.

'Het volk' bestaat niet. Het is een fictie, die ingezet wordt door demagogen die geen argumenten meer willen gebruiken, maar zich legitimiteit verschaffen door namens allen te spreken. Dit dus anders dan al die vertegenwoordigers die van dit volk vervreemd zijn. En dat blijkens een opiniepeiling een deel van de bevolking er soortgelijke opvattingen op nahoudt, sterkt hem waarschijnlijk in zijn revolte.

Let overigens op hoe dit aansluit bij zijn oproep tot 'minder Marokkanen'. Ook die oproep heeft hij gematigd, maar intussen heeft hij wel een ban gebroken. Het 'minder' geldt een gehele etnische bevolkingsgroep, iets wat Nederland sinds het nazisme niet meer heeft meegemaakt.

Wat beweegt Wilders nou in zijn revolte tegen de rechtsstatelijke instituties? Hij is immers alleenheerser over een partij die als weinig anders dan een neppartij kan worden gekwalificeerd. Geen leden, geen interne verantwoording, een zo groot mogelijk afstand tot zijn volk. En waarom voelt hij zich zo op zijn plaats in het nepparlement?

undefined

Communisten en nazi's

Dit laatste kan verklaard worden, met enige historische verwijzing. Wilders minacht het parlement. Maar intussen misbruikt hij het wel op eenzelfde wijze als ook communisten en nazi's het hebben misbruikt: goed genoeg om daar de eigen stem te profileren, slecht genoeg om onmiddellijk af te schaffen als eenmaal de macht is gegrepen. Dit alles vindt plaats te midden van een veel bredere trend, die van een algehele erosie van onze institutionele leefwereld.

Instituties vormen het bindweefsel van onze rechtsorde. Ze geven op een verbindende wijze gestalte aan onze publieke en private leefruimte, aan onze rechten en vrijheden. Instituties hebben de machtsgreep van vroegere hiërarchieke bolwerken vervangen door instellingen die niet met macht, maar met gezag de sociale leefwereld gestalte geven. In deze instituties, zoals het onderwijs, de godsdienst, de rechtsspraak, het openbaar bestuur en wat niet meer, herkennen de burgers zich. Dus genieten ze erkenning.

Waarop Wilders als een katalysator inspeelt, is een proces van erosie van het gezag van deze instellingen. Het worden instrumenten, bruikbaar voor welke gepolitiseerde doelstelling dan ook. En waarom ze niet vervangen door andere instrumenten? Dit maakt Wilders ook tot een symptoom van een bredere beweging. Dus wordt zijn revolte al gauw gewoon.

Intussen belanden we, niet alleen hier, maar ook elders in Europa, in een gevaarlijke situatie: de steeds openlijker ondermijning van de rechtsstaat. Wilders vertolkt niet zomaar een mening. Hij versterkt en radicaliseert een proces dat sluipenderwijs al gaande is. Dat zouden diegenen die het voor de democratische rechtsstaat willen opnemen zich moeten aantrekken. Dit proces kan namelijk snel van kwaad tot erger gaan.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden