Wil van mediamagnaat Azcarraga was wet

MEXICO-STAD - De dood van de Mexicaanse televisiekoning Emilio Azcaragga Milmo heeft sommige kranten zeker tienduizenden guldens aan extra advertentie-inkomsten opgeleverd. In Reforma en El Universal, twee invloedrijke kranten, stonden tien pagina's rouwadvertenties. Van president Ernesto Zedillo, Nobelprijswinnaar Octavio Paz, van concurrent TV Azteca, van politieke tegenstanders. Deze week zullen er nog vele volgen.

Eind vorige week stierf de Mexicaanse mediamagnaat op 66-jarige leeftijd in Miami aan kanker. Hij was een van de machtigste Mexicanen van de afgelopen 25 jaar. Met strakke hand gaf hij sinds 1972 leiding aan Televisa, het grootste en machtigste televisieconcern in de Spaanstalige wereld. Begin maart trad Azcaragga wegens gezondheidsproblemen terug en liet hij zijn zoon Jean een erfenis na van meer dan drie miljard dollar.

Eigenlijk was Azcaragga bij leven al een legende. Als geen ander heeft hij de afgelopen decennia invloed uitgeoefend op het maatschappelijke en politieke leven van Mexico. Tot 1993 had Televisa een monopoliepositie in het televisielandschap. “Televisie in Mexico, in het bijzonder Televisa, is het ministerie van cultuur, het ministerie van onderwijs en het ministerie van informatie”, schreef de Amerikaanse Mexico-deskundige Alan Riding in zijn standaardwerk 'Distant Neighbors'.

Televisa amuseerde én informeerde de Mexicaan, die nauwelijks informatie uit kranten tot zich neemt. Voor Azcaragga, die wegens zijn agressieve manier van zaken doen wel 'El Tigre' (De Tijger) werd genoemd, stond amuseren voorop. In een van zijn schaarse interviews zei de controversiële zakenman en televisiekoning begin 1993: “Mexico is een volk van arme en nederige mensen. Mensen die altijd verneukt worden, die altijd de pineut zijn. De televisie heeft de plicht hun ontspanning te bieden en uit de trieste werkelijkheid te halen.”

De magnaat deed de uitspraak op een persconferentie, waar hij het internationale succes van de soap 'Los ricos tambien lloran' ('Ook de rijken huilen') toelichtte. De soaps hebben voor een groot deel het succes van Televisa bepaald. Ze zijn te zien in Latijns-Amerika, Europa, Noord-Afrika en veel Aziatische landen.

Volgens de Amerikaanse bladen Businessweek en Forbes was Azcaragga enkele jaren geleden de rijkste man van Latijns-Amerika en behoorde hij tot de rijkste twintig van de wereld. 'El Tigre' begon zijn carrière als verkoper van encyclopedieën, waarmee hij naar eigen zeggen 'heel veel geld' verdiende. In 1972 volgde hij zijn vader op, die de basis had gelegd voor het televisie-imperium. Azcaragga bouwde het nationale televisiebedrijf uit tot een transnationale onderneming, waarvan de invloed anno 1997 tot ver over de Mexicaanse grenzen reikt. Grupo Televisa is momenteel de op één na grootste Mexicaanse onderneming, na de (staats)oliemaatschapij Pemex, bezit vier nationale televisiezenders, 280 lokale tv-stations en diverse kranten. Televisa is eigenaar van Cablevision, het grootste kabelbedrijf in Mexico, en van zestien radiostations, bezit de grootste uitgeverij van Latijns-Amerika en heeft een aandeel verworven van 25 procent in Univision, het grootste televisienetwerk voor Spaanstaligen in de Verenigde Staten. Via een satelliet voorziet Televisa honderden televisiestations in de VS van nieuws. Verder zijn het Museum voor Moderne Kunst in Mexico-Stad, het immense Aztekenstadion (capaciteit 120 000 toeschouwers) en vier Mexicaanse voetbalclubs eigendom van Televisa, dat ook nog op grote schaal video's, platen en cassettes distribueert en exporteert en bedrijven in de beveiligings- en schoonmaaksector herbergt. De onderneming van 'El Tigre' investeerde bovendien honderden miljoenen dollars in satelliet-, betaal- en digitale televisie.

Azcaragga was wellicht nog meer zakenman dan televisiemagnaat en zo wordt hij ook herdacht: als één van de succesvolste Mexicaanse ondernemers van deze eeuw. Politieke tegenstanders roemden zijn eerlijkheid, maar hekelden zijn autoritaire manier van leidinggeven. Een kwart eeuw lang heeft Azcaragga nagenoeg alle belangrijke beslissingen alleen genomen. Zijn wil was wet. Ook bekende acteurs en actrices uit succesvolle soaps moesten dat aan den lijve ondervinden. Dissidente geluiden werden gestraft met verbanning van het televisiescherm.

'El Tigre' was adviseur van maar liefst zes Mexicaanse presidenten en hij zorgde ervoor dat de linkse en rechtse oppositie bij Televisa systematisch werden geweerd. “Ik ben soldaat van de president. Mijn enige baas is de president”, zei hij eens. En in Mexico stamt de president altijd uit de Institutionele Revolutionaire Partij (PRI), die al bijna 70 jaar de alleenheerschappij heeft. Voor zijn trouw aan de regeringspartij werd Azcaragga ruimschoots beloond in de vorm van exclusieve advertentiecontracten en riante belastingvoordelen. Azcarraga was zelf ook niet gierig. In 1993 vroeg president Carlos Salinas de Gortari - vanwege tal van corruptieschandalen nu de meeste gehate man van het land - de 29 rijkste Mexicaanse zakenlieden elk 25 miljoen dollar af te staan aan de PRI. De mediamagnaat verbaasde zijn zakencollega's: “Ik heb de afgelopen jaren zoveel verdiend, ik kan best wel wat meer betalen.” Hij bood een bedrag van 75 miljoen dollar aan.

Het Mexicaanse volk laat zich niet manipuleren, antwoordde 'El Tigre', als het mediabeleid van Televisa weer eens door intellectuelen onder vuur werd genomen. “En heb je in Mexico ooit een televisietoestel op de vuilnisbelt gezien? Nooit.” Toch werd de onvrede over de met name eenzijdige nieuwsprogramma's steeds groter. Op auto's verschenen stickers als 'Televisa liegt' en 'Kijk niet naar Televisa'. Uiteindelijk kon ook Azcaragga niet om de roep om meer politieke openheid heen. De afgelopen jaren is Televisa zich bewust geworden van het feit dat Mexico een land in overgang is, op weg naar een meer volwassen democratie. Een opmerkelijk voorbeeld van die nieuwe openheid was de video over Aguas Blancas; het was Televisa dat de schokkende beelden vertoonde van een massamoord op tientallen boeren in de deelstaat Guerrero door politieagenten en militairen.

Of Azcaragga wilde of niet; Televisa moest zich ook wel aanpassen aan de veranderde tijdgeest. Sinds 1993 is een andere particuliere tv-zender, TV Azteca, een grote concurrent geworden, zeker op gebied van nieuws en spraakmakende soaps. De tijd dat Televisa bekende tv-sterren nog exclusieve en vette contracten kon aanbieden is voorbij. Artiesten stappen gemakkelijk(er) naar de concurrent. In minder dan vier jaar heeft TV Azteca een marktaandeel van bijna 25 procent veroverd. Ook Azteca is inmiddels eigenaar van enkele voetbalclubs.

Niet alles wat de Mexicaanse televisiekoning aanraakte veranderde in goud. In 1991 mislukte de lancering van een nationale sportkrant in de Verenigde Staten, een pijnlijk verlies van meer dan honderd miljoen dollar. En Televisa heeft zich inmiddels (gedeeltelijk) moeten terugtrekken uit enkele megaprojecten. Mexicaanse en buitenlandse investeerders en aandeelhouders maken zich dan ook enige zorgen over de opvolging. Bij de rechtlijnige en autoritaire Azcaragga wisten ze precies waar ze aan toe waren. Wat zal een 'gedemocratiseerde' Televisa opleveren? Maar de televisiemagnaat zei het bij zijn terugtreden, begin maart, zelf al: “Het is tijd voor jong bloed.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden