Wil Rusland oorlog of vrede in Oekraïne?

Petro Porosjenko, president van Oekraïne. Beeld EPA
Petro Porosjenko, president van Oekraïne.Beeld EPA

De val van de roebel, de scherp dalende olieprijs en de Westerse sancties hebben de Russische president Poetin nog niet met de ogen doen knipperen. Toch lijkt hij zijn opstelling tegenover Oekraïne iets te matigen. Terwijl in Oost-Oekraïne het zware geschut ook vandaag nog dreunt en er opnieuw doden vallen, komen vanavond in Berlijn de partijen bijeen om te spreken over het conflict.

Wat ligt er op tafel in Berlijn?
Geen vredesakkoord in ieder geval. Het beste wat de ministers van Buitenlandse Zaken van Oekraïne, Rusland, Frankrijk en gastheer Duitsland kunnen bereiken, is dat de partijen opnieuw beloven zich te houden aan het pact van Minsk en de gevechten met zwaar geschut staken. In de Wit-Russische hoofdstad spraken ze afgelopen september een staakt-het-vuren af en een bestandslijn, die recht tussen de steden Donetsk en Loegansk loopt. Maar deze lijn is zwaar betwist de afgelopen weken. Bij nieuwe gevecht is juist deze bestandslijn volgens Kiev opgeschoven richting westen. De Ruslandgezinde separatisten zouden een gebied van ongeveer 500 vierkante kilometer veroverd hebben. De situatie is deze week nog verder geëscaleerd, zozeer dat de Oekraïense president Porosjenko vandaag eerder terugkwam van het World Economic Forum in Davos om de situatie zelf ter plekke te bezien.

Wat zet Kiev in?
Kiev zet vol in op de mobilisatie. Vandaag kondigde premier Jatsenjoek aan nog eens 68.000 militairen toe te voegen aan de krijgsmacht, die in totaal nu 250.000 man bedraagt. Een wet is daarvoor in de maak.

Kiev lijkt kostte wat kost de separatisten te willen terugdringen en in ieder geval het vliegveld van Donetsk, of wat daarvan over is, stevig in handen te willen krijgen. Opmerkelijk is dat Kiev ook de beschuldiging dat reguliere Russische troepen zich in het conflict mengen nog eens hardop aanzette, aan de vooravond van het overleg in Berlijn. Rusland ontkent directe inmenging in het conflict, al gaf de Russische minister Lavrov (BuZa) wel toe dat er Russen (lees: geen officiële militairen) vechten aan de kant van de separatisten. Voor de aantijgingen van directe inmenging had Lavrov 'tot nu toe geen enkel bewijs gezien' en hij riep Kiev op met die bewijzen te komen.

Wat stelt Rusland daartegenover?
Zoals gezegd: Rusland vecht niet in Oost-Oekraïne. Toch zegt Moskou de 'verzekering' te hebben van de separatisten dat ze zich willen terugtrekken achter de Minsk-lijn. Opmerkelijk is dat voor het weekend ook president Poetin hierop al hintte, in een ongebruikelijk gebaar van toegeeflijkheid richting Kiev. Ook heeft Poetin al weken niet meer de aanduiding 'Novorossija' ofwel 'Nieuw-Rusland' in de mond genomen, voor het opstandige deel van Oekraïne. Rusland duidt die gebieden nu aan met de term volksrepublieken van Donetsk en Loegansk. Daarmee lijkt het Kremlin genoegen te nemen met een soort autonome status van deze gebieden binnen Oekraïne, en niet langer te koersen op een soort afscheiding als met de Krim gebeurde. Het is wel de vraag of ook Kiev hiermee genoegen neemt, al zijn ze wel bereid meer autonomie te verlenen aan de oostelijke delen.

Zwicht Poetin daarmee voor de sancties?
Niet echt. De groeiende economische malaise voor Rusland lijkt Poetin juist nog strijdbaarder te maken. Hij wil defensie uitzonderen van bezuinigingen en de komende tijd 300 miljard dollar pompen in de modernisering van het leger. Maar het is de vraag of hij de eigen problemen nog veel langer kan negeren. Het conflict in Oost-Oekraïne heeft de meeste Russen tot nu toe niet direct geraakt, maar de kosten voor de overheid zijn hoog. En de val van de roebel is wel merkbaar op straat. Niet alleen stijgen de prijzen van dure importproducten van mobieltjes of kleding, ook de prijzen van melk, vis, vlees en andere boodschappen staan onder druk door de hoge inflatie. Het OM in Moskou deed gisteren een grootscheepse poging om prijsstijgingen onder de duim te houden.

Zal dat Rusland bewegen tot echt vredesoverleg?
Nee. Daarvoor is de tevredenheid onder Russen over Poetin nog te hoog. De Russische propaganda heeft er flink ingehamerd dat in Kiev een 'fascistische' regering zetelt en dat etnisch Russen zwaar te lijden hebben in Oost-Oekraïne. Dat valt niet een, twee, drie terug te draaien. Maar als de Russen merken dat beleid van hun president hen rechtsstreeks en zwaar in de boodschappentas en op de bankrekening treft, dan wordt het een ander verhaal. Mocht de aandacht van Moskou voor het conflict door groeiende onvrede in eigen land verslappen, dan zal Kiev dit waarschijnlijk aangrijpen om separatistisch gebied te heroveren. Daarmee is echte vrede nog ver weg.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden