Column

Wil een beweging iets bereiken, dan moet ze toch weer partij worden

Stevo Akkerman Beeld Trouw

De foto in de krant van gisteren stemde me niet helemaal gerust. Hadden D66-onderhandelaars Pechtold en Koolmees elk een goed glas bier voor zich, ChristenUnie-collega’s Segers en Schouten moesten het zonder stellen, terwijl je kon zien dat ze vreselijke dorst hadden. 

Maar laten we aannemen dat dat goed is gekomen. En laten we ook aannemen dat de bekering van D66, die de deur voor de ChristenUnie eerder zo hard dichtsloeg, serieus is en niet bedoeld als schijnbeweging om uiteindelijk toch de PvdA aan tafel te krijgen. Dan is de weg dus vrij voor de sociaal-democraten om hun verlies om te zetten in een wedergeboorte, en wel door een ‘brede volksbeweging’ te worden.

Het is een trend, in binnen- en buitenland: partijen die geen partijen meer willen zijn maar bewegingen. Een partij is een gesloten bestuursmachine, een beweging een vloeibaar bondgenootschap. Muziekje erbij, een dansje desgewenst, gezellig. Kijk naar Emmanuel Macron, die met zijn beweging het hele Franse politieke midden leeg at. In Nederland, met een heel ander kiesstelsel, wist Jesse Klaver op soortgelijke manier te scoren: ‘GroenLinks, sluit je aan bij de beweging’. Toch heb ik mijn twijfels.

Er is een tijd geweest dat de PvdA daadwerkelijk een brede volksbeweging was, of daar deel van uitmaakte. Bas Heijne onlangs in Letter & Geest: “Voor mijn grootvader was de sociaal-democratie een gemeenschap, met een verheffingsideaal, inclusief een Wereldbibliotheek en andere culturele elementen. Daardoor ontstond een bedding die betekenis gaf en het individu oversteeg, en dat is wat sociaal-democraten als Wouter Bos en Diederik Samsom uit het oog hebben verloren.”

Uitgebreide familie

Het was niet alleen de sociaal-democratie die in het verzuilde Nederland een gemeenschap vormde, voor gereformeerden en katholieken gold hetzelfde, en binnen eigen kring wemelde het van de organisaties, van vakbonden via kranten tot knapenverenigingen en woningbouwcorporaties. De politieke belichaming van de zuil was wel heel belangrijk, maar toch ook niet meer dan deel van een groter bouwwerk. Dat maakte het ook eenvoudiger compromissen te sluiten op regeringsniveau: de achterban vergaf de eigen partij veel, omdat die behoorde tot dezelfde uitgebreide familie.

Maar dergelijke families bestaan haast niet meer, zeker niet in de vorm van brede volksbewegingen. Ik wil niets afdoen aan het electorale succes van GroenLinks, en de PvdA kan daar zeker van leren, maar uiteindelijk zal elke politieke beweging stuiten op de politieke werkelijkheid, en dan gaat het om wetsvoorstellen, amendementen, compromissen en wat dies meer zij – geen stuff om een Heineken Music Hall mee vol te krijgen.

“Iedere beweging, politiek, religieus of artistiek, zal zich uiteindelijk moeten organiseren en institutionaliseren om effectief te kunnen functioneren”, schreef socioloog Anton Zijderveld. Met andere woorden: wil een beweging iets bereiken, dan moet ze toch weer partij worden. Maar dan wel graag, zoals ooit, een partij met een bezielend verhaal.

Lees hier het hele interview met Bas Heijne: De contra-Verlichting is weer terug

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden