Wijsneus in het asielcentrum

Oostenrijker Martin Horváth blijkt een groot verteltalent

Onderschat deze roman niet: de titel, het omslag en de vertelwijze wekken de indruk dat het gaat om een lichtvoetig, humoristisch boek. Die eerste indruk klopt maar ten dele - het tegendeel is namelijk niet minder waar. 'Moorkop' is ook een ontroerend en schrijnend boek dat handelt over een brisant actueel thema: de vluchtelingenproblematiek.

De Oostenrijkse schrijver Martin Horváth (1967) brak twee jaar geleden door met zijn nu vertaalde romandebuut, nadat hij eerder korte verhalen en reportages had gepubliceerd en onderzoek had gedaan naar de geschiedenis van Oostenrijks-Joodse emigranten die zich vestigden in Amerika.

De verteller van 'Moorkop' heet Ali, een donkergekleurde bewoner van een Weens asielzoekerscentrum. Ali behoort tot de zogenaamde ama's, de alleenstaande minderjarige asielzoekers. Hij is nog maar kort in Oostenrijk, maar spreekt al voortreffelijk Duits (net als veertig andere talen) en citeert zelfs moeiteloos Freud en Goethe. Of hij werkelijk Ali heet en uit Afrika afkomstig is, laat hij in het midden; vragen over zijn voorgeschiedenis gaat hij graag uit de weg. Al snel wordt duidelijk dat hij een fantast en een schelm is - een kunstmatige figuur in feite - die het met de waarheid niet al te nauw neemt. "Een bewoner van dat verre land dat poëzie heet", noemt hij zichzelf.

Ali alias Horváth vertelt met onmiskenbaar plezier en ironie over het alledaagse leven binnen het opvangcentrum, waar zo'n honderddertig vluchtelingen niet altijd vreedzaam samenwonen. Computer- en taalcursussen staan op het programma, ze nemen deel aan een toneelworkshop of maken een uitstapje naar de bergen. Iedereen hoopt op een verblijfsvergunning, maar de angst voor de 'rijksuitzetminister' en een 'negatieve asielbeschikking' ligt permanent op de loer. Gaandeweg komen we iets te weten over de achtergrond van de vluchtelingen, van wie velen getraumatiseerd zijn en (net als de verteller) nachtmerries hebben.

Een vrouw uit Afghanistan werd als meisje van dertien gedwongen tot een huwelijk met een veel oudere man, waarna ze vluchtte en via veel omzwervingen in Oostenrijk belandde. Een jonge Afrikaan moest toezien hoe zijn complete familie werd uitgemoord, en een vrouw uit Transnistrië werd tot prostitutie gedwongen of zit nog steeds in het circuit. We lezen ook over kindsoldaten en bootvluchtelingen.

De overactieve verteller, die zich opwerpt als 'beschermer van alle vernederden', raakt al snel verliefd op een zekere Mira, een vrouw uit de Balkan (haar man geldt als spoorloos verdwenen) die inmiddels tot het begeleidersteam behoort. Helaas is Mira op haar beurt verliefd op de docent Duits, hetgeen Ali razend jaloers maakt en tot enkele komische stalkerscènes aanleiding geeft.

Waarschijnlijk zullen strenge kunstrechters weinig moeite hebben om de zwakke kanten van 'Moorkop' aan te wijzen. Horváth is bij vlagen te jolig en te uitgelaten, en de epiloog - waarin de bewoners van het opvangcentrum successievelijk door de politie worden weggevoerd - heeft een te demonstratieve, in het oog lopende moraal. Maar gelukkig zijn de positieve kanten duidelijk in de meerderheid.

Niemand kan ontkennen dat hier een groot verteltalent aan het woord is. Taalgrappen, uit hun verband gerukte citaten uit de literatuur of reclamewereld, gags en mythologische toespelingen houden de lezer bij de les. In zijn beste delen doet 'Moorkop' denken aan het werk van landgenoten als Elfriede Jelinek of Marlene Streeruwitz.

Vertaalster Annemarie Vlaming heeft het niet overal gemakkelijk gehad, toch heeft ze zich verdienstelijk van haar taak gekweten. Soms is de vertaling net iets te vrij; het mooie Duitse woord 'Hafnermeister' (ovenbouwer) is met 'banketbakker' bijvoorbeeld ontoereikend vertaald. Maar voor het kromme Duits dat in het opvangcentrum wordt gebezigd en voor het locale Weense idioom heeft ze vaak creatieve oplossingen bedacht. Een aanrader, kortom, ook in het Nederlands.

Martin Horváth: Moorkop, of hoe ik eropuit trok om de wereld te redden. (Mohr im Hemd) Vertaald door Annemarie Vlaming. Anthos, Amsterdam; 327 blz. euro 19,95

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden