Review

Wijnbouw op weerbarstige bodem

Wie denkt er bij wijn aan Afrikaanse landen als Algerije, Kenia of Zimbabwe? Op bezoek bij de pioniers die in Afrika, ondanks alle politieke of klimatologische problemen, toch goede wijn proberen te maken.

Eigenlijk is wijn maken in het grootste deel van Afrika een onmogelijke opgave. Op het zuidelijkste puntje van het continent heb je de Zuid-Afrikaanse boeren, die sinds jaar en dag prima wijnen maken. En in Noord-Afrika, langs de Atlantische Oceaan en de Middellandse Zee, produceren Algerije, Tunesië en Marokko degelijke wijnen. Maar daartussenin, in de rest van Afrika, is wijn maken een zware strijd. Simpelweg omdat het klimaat er niet geschikt voor is.

Toch zijn ze er: de excentriekelingen die tegen de klippen op wijn maken in landen als Ethiopië, Kenia en Zimbabwe. De Zuid-Afrikaanse wijnjournalist John Platter en zijn vrouw Erica hebben deze boeren opgezocht en er een boek over geschreven: 'Africa Uncorked, Travels in Extreme Wine Territory'.

De Platters beginnen hun 'wijnreis' in het islamitische Noord-Afrika. In Algerije reist het echtpaar met een gewapend escorte, compleet met motoren en gillende sirenes, om hen te beschermen tegen fundamentalistische guerrilla's. Algerije was ooit, toen het nog een Franse kolonie was, een van de grote wijnproducenten in de wereld. De vroegere socialistische dictator Houari Boumediene heeft de wijnsector in de jaren zeventig de nek omgedraaid. Boumediene wilde Algerije omvormen tot een industrieel land en had geen oog voor de landbouw. Dit terwijl twee derde van de mensen in de agrarische sector in de wijnproductie werkte en de wijnbouw, na olie, de grootste bron was van exportinkomsten.

De nu nog resterende wijnproductie is omstreden, want de meeste moslims drinken om religieuze redenen geen alcohol. De fundamentalistische opstandelingen zien in de wijnbouw dan ook een zondige westerse invloed. De huidige regering beschouwt de wijnproductie juist als een bewijs van het moderne karakter van Algerije. Zij probeert de wijnsector zelfs te stimuleren.

In de rest van Noord-Afrika is de houding al net zo schizofreen. De Egyptische Nahed Al Amer vertelt glimmend over de wijn die er al onder de farao's werd gemaakt, maar zegt zelf haar eerste slok pas 'in het Paradijs' te zullen drinken.

Naarmate de Platters afzakken naar het zuiden, komen ze in steeds exotischere wijnstreken terecht. Wijn maken in de tropen lijkt gemakkelijk: voldoende vruchtbare grond, genoeg water en een overvloed aan zon. Maar wijnranken hebben een winter nodig om tot rust te komen. Zonder winter worden de druiven, ondanks alle warmte, niet rijp. Wijnboeren zoeken in Afrika dus zoveel mogelijk de hogere en drogere grond op. Velen voegen bovendien, in hun wanhoop, grote hoeveelheden suiker toe, om hun onrijpe druiven zoeter te maken.

In Kenia drinken de Platters een glaasje met de bekende paleontoloog, politicus en natuurbeschermer Richard Leakey, die tegenwoordig op hellingen in de Rift-vallei 'château Leakey' produceert. Ze ontdekken dat Leakey er, ondanks de hitte, in is geslaagd een behoorlijke wijn te maken. ,,Een buitengewone prestatie', oordelen ze. ,,De interessantste, meest drinkbare rode wijn die we hebben geproefd in de tropen.'

Oost-Afrika is voor wijnjournalist Platter bekend terrein. Platter is opgegroeid in Kenia en is jarenlang correspondent geweest in Ethiopië voor het persbureau UPI. ,,Wijn van honing -mar tej- is er al eeuwen de nationale drank', schijft hij over Ethiopië. ,,Wijn van druiven is er veel meer nouveau. Die bestaat er pas sinds de Middeleeuwen, toen hij als communiewijn opdook in de Ethiopisch-Orthodoxe kerk. Katholieke missionarissen plantten later om dezelfde redenen wijngaarden.'

De Platters bezoeken in Ethiopië de enige wijnproducent van het land: een staatsbedrijf dat technologisch is blijven steken in de jaren zestig. De beide fijnproevers zijn kritisch over het eindproduct, al merken ze op dat dezelfde wijn in 1996 in Parijs een prijs heeft gewonnen. Wat volgens hen weer eens aantoont hoe subjectief het beoordelen van wijn is.

Zelfs in het door onderdrukking en voedseltekorten geteisterde Zimbabwe weten de Platters lokale wijnen op te sporen. Een echtpaar brengt voor de lunch een kruik 'bocht' mee, die het best te nuttigen is 'met vijf aspirines'. Hoe de -merendeels blanke- wijnmakers de recente gewelddadige landherverdeling in Zimbabwe hebben doorstaan, blijft onduidelijk.

De Platters eindigen op vertrouwd terrein, in het eigen Zuid-Afrika. Ze bezoeken er onder anderen de blanke vijftiger Ian Sieg, die in de snikhete Vrijstaat, duizend kilometer ten noorden van de traditionele wijnstreek, een wijngaard is begonnen. Sieg, veteraan uit de smerige oorlog in Zimbabwe, heeft zestig hectare grond gegeven aan arme zwarten, die er leren om wijndruiven te verbouwen. ,,Het wordt tijd dat blanken gaan delen', zegt Sieg. ,,We hebben alles te lang voor onszelf gehouden. We liepen met oogkleppen op.'

Het echtpaar begint ook te dromen van nieuwe 'extreme' wijngebieden. Bovenaan het verlanglijstje staat woestijnnatie Libië. Officieel is de wijnbouw in het land van 'Grote Gids' Kadafi al dertig jaar verboden. Maar Libië heeft wel degelijk wijngaarden -sommige nog geplant door de vroegere Italiaanse overheersers- en de druiven schijnen het goed te doen op de hellingen langs de Middellandse Zee.

,,Het zijn natuurlijk allemaal druiven om te eten, niet om te drinken', verzekert de Libische ambassadeur de Platters. ,,Maar', vervolgt hij, na een lange pauze, ,,wat de mensen thuis met de druiven doen in de beslotenheid van hun eigen baden... dat weten we niet'.

Het is te hopen dat de Platters binnenkort een keer de kans krijgen om de Libische wijngaarden te bezoeken. Want zelfs als ze er geen 'nieuwe' wijn ontdekken, zal het ongetwijfeld weer een boeiend verhaal opleveren.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden