pop-up

Wijkverpleegkundigen Zuidkade hebben geen manager meer nodig

Coach Mascha Achterberg op weg naar het volgende adres. Beeld Werry Crone

De pop-upredactie van Trouw loopt deze week mee met wijkverpleegkundigen in Gouda. Vandaag: de zelfsturende teams nemen beslissingen. Werkt dat?

In een kantoor met twaalf vrouwen staat op de vergaderagenda: mannelijke medewerkers. Het gaat over een man die weliswaar geen deel is van het team in de Goudse wijk Zuidkade, maar als zzp'er wel geregeld meedraait in het rooster. Hij is niet welkom bij een vrouwelijke cliënt. Normaal is het aan de manager om daar een beslissing over te nemen, of desnoods aan de directie. Maar Vierstroom werkt met zelfsturende teams. De managers zijn uit de teams verdwenen, de twaalf vrouwen aan tafel beslissen.

Eigenlijk zijn het er elf, want één van de vrouwen aan tafel beslist niet mee. Het is de coach, Mascha Achterberg. Want ook zelfsturende teams hebben behoefte aan advies en ondersteuning van buiten het team. Achterberg heeft twaalf teams onder haar hoede. Geen een is er gelijk, zegt ze een dag na de vergadering. Het ene team neemt beslissingen door te stemmen waarbij de meerderheid bepaalt, het andere werkt met unanimiteit.

Een besluit nemen als eerst iedereen van het team het met elkaar eens is, lijkt een garantie voor besluiteloosheid. Niet dus, zegt Achterberg. "Ik zie vaak dat een team unaniem 'ja' zegt. Als er een of twee teamleden tegen zijn, gaan de anderen met hen in gesprek. Uiteindelijk leidt dat er toch vaak toe dat de unanimiteit wordt bereikt, of dat een voorstel niet doorgaat."

Even wennen

Dat kan soms even duren, vooral bij principiële zaken. Een 'moreel beraad' kan uitkomst bieden. De vraag die daarbij centraal staat is: wat is de goede zorg voor de cliënt. Het team bekijkt per geval wat de grenzen zijn en neemt daarna een besluit. De vrouw die niet door een man gewassen wil worden, kan onderwerp zijn van een moreel beraad. Al was dat in het wijkteam Zuidkade niet nodig. Eerder had de groep al besloten de kwestie pragmatisch aan te pakken. Als het kan, dan een vrouwelijke verpleegkundige. Is het volgens het rooster echt niet te doen, dan moet er toch worden aangedrongen op een man. En anders maar geen zorg.

Het teamlid dat de roosters maakt zal er rekening mee houden. Roosters maken en plannen is een zogeheten teamrol. Andere rollen zijn bijvoorbeeld het huishoudboekje op orde houden of de kwaliteit van de zorg bewaken.

Het was even wennen, de teamrollen toen Vierstroom ongeveer vijf jaar geleden overging op zelfsturend werken. "Wat ik heb zien veranderen is dat mensen nu de rol kiezen waar ze goed in zijn", zegt Achterberg. "Sommige zaten op planning, maar daar vonden zij eigenlijk niks aan, of de rol lag ze niet. Nu zie je dat mensen de rol kiezen die bij hen past."

Er zijn medewerkers die het niet prettig vinden om alles zelf in een groep te regelen. Liever hebben zij één leidinggevende. "Zeker, die zijn er", zegt Achterberg. "Toen we overgingen naar zelfsturende teams zag je dat ook terug. Sommigen zijn daarom naar een andere onderneming binnen de holding gegaan waar nog wel centraal wordt aangestuurd."

Teamanalyse

Chefs houden functioneringsgesprekken. Hoe doe je dat zonder leidinggevende? Het is een van de punten op de vergaderagenda. Dit jaar is de teamanalyse ingevoerd, legt de coach uit. Dat werkt onder meer met een app met vragen over elke teamrol. Bij teamrol 'planner' staat bijvoorbeeld: 'Hoe is de cliëntenplanning?' De een kan een vijf geven, de ander een zeven. Als de resultaten bekend zijn, kunnen medewerkers met elkaar in gesprek. Waarom jij een vijf en ik een zeven?

Er zijn meerdere stappen om het functioneren in de gaten te houden. Maar toch, wie corrigeert als het niet loopt? "Het team", zegt Achterberg. "Met hulp van de coach als dat nodig is. Ik heb de afgelopen jaren nog nooit meegemaakt dat een zelfsturend team niet functioneerde."

En hoe zit het dan met kliekjesvorming, of medewerkers met een grote mond die anderen overstemmen? Iedereen heeft één stem, zegt Achterberg. "En als coach hou je in de gaten dat iedereen zijn verhaal kan doen."

Het team in de wijk Zuidkade stemt bij meerderheid. Zo is er een cliënt die eist dat er bepaalde huishoudelijke taken voor haar worden uitgevoerd. Dat is zij zo gewend. Maar structurele klusjes zijn geen taak voor zorgmedewerkers. De keus is: direct stoppen of geleidelijk afbouwen? Vijf medewerkers zijn voor afbouwen, zes voor direct stoppen. De twee die de lastige boodschap moeten brengen, waren voor geleidelijke afbouw.

"Het was interessant om te zien wat er toen gebeurde", zegt Achterberg een dag later. "Hoe reageren medewerkers die niet hun zin krijgen. Ze gingen akkoord. Hier lijkt deze stemmethode dus te werken."

Vierstroom is niet de enige zelfsturende zorgorganisatie. Buurtzorg werd er bekend mee. De Rotterdamse ouderenorganisatie Laurens deed het ook. Tot vorig jaar een interim-bestuurder aantrad die er een einde aan maakte. Het kostte te veel tijd. Ja het kan tijd kosten, erkent Achterberg, "maar het is toch effectiever omdat mensen op de vloer het beste weten wie naar welke patiënt moet en hoeveel tijd hij of zij nodig heeft."

Pop-upredactie bij De vierstroom

De wijkverpleegkundige heeft veel extra taken gekregen, maar voelt zich juist minder serieus genomen. Is de wijkverpleging klaar voor de toekomst? Trouw loopt een week mee bij de Vierstroom in Gouda.

Meepraten? Twitter via @pop_uptrouw, mail naar popup@trouw.nl, of kom langs op ons spreekuur, iedere dag van 12-13 op De Baan 325, Gouda.

Vanmiddag om 15.00 uur zal de pop-upredactie verpleegkundige Volker Coenraads interviewen over zijn werk. Heeft u vragen over zijn werk als man in een vrouwenwereld? Stel deze morgen tijdens de livestream op onze Facebookpagina (facebook.com/trouw.nl).

Bekijk alle bijdragen van de Pop-upredactie in ons dossier.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden