Wijdbeens wiebelend de vaart over

Duur lijntje Wordt het niet weer tijd voor koeien op het Binnenhof? Net als in 1969, toen de boeren uit de Friese Zuidwesthoek protesteerden tegen de opheffing van hun 'levensader', de spoorlijn van Sneek naar Stavoren? Want weer is er sprake van dat de lijn opgedoekt zal worden. “In elk geval niet voor 1997, hoor”, zeggen de Spoorwegen. Alsof dat een geruststelling is.

Dat kunnen weer mooie tijden worden. Nog even, en we zijn terug bij de beginjaren van het lijntje: in 1885, toen het traject Sneek-Stavoren geopend zou worden, nam de in die contreien werkzame Maatschappij tot Exploitatie van Staatsspoorwegen (SS) de gelegenheid te baat om voortaan de héle lijn tot aan Leeuwarden als lokaalspoorlijn te exploiteren. Dit tegen de uitdrukkelijke wens van de minister in, die voor hetzelfde traject een hoofdspoorlijn in gedachten had, met aansluiting op de (het jaar daarop te openen) bootdienst naar Enkhuizen.

De SS voelde niets voor zo'n goedlopende verbinding: een deel van de inkomsten zou immers naar de rivaliserende Hollandsche IJzeren Spoorweg Maatschappij gaan, die het traject Enkhuizen-Amsterdam onder haar hoede had - Amsterdam blijft van ons, zeiden die. Een eindeloos geharrewar over dienstregelingen volgde, waarbij de minister uiteindelijk de knoop doorhakte en zelf met een dienstregeling kwam.

Deze fietstocht langs de spoorlijn begint vanaf Sneek met de oude bochtige dijk over Nijezijl naar Blauwhuis, een oude hemdijk - hemmen zijn binnenpolders - hoog boven het maaiveld. Vlak voor Westhem linksaf, langs de Oudegaster Brekken, een lange rit door het eenzame, wijde land, met alleen maar koeien, en toefjes boerderij tegen de horizon. In Gaastmeer de brug over. Aan het eind van het smalle fietspad even vragen: dan worden daar met een zwaai de fietsen in een roeiboot getild, de fietsers gaan er, wijdbeens staande, bij, en met een paar ferme slagen roeit de boerin het hele zaakje naar de overkant. De zeilers - deze smalle vaart is hùn doorgaande route naar de Fluessen - grijnzen bij het zien van het onwennige gewiebel.

Vèrder gaat het door het land. Vreemd: vlakbij zo'n grote plas water, en er is geen meer te zien. Wie dacht zijn boterhammetjes aan de rand van het water te kunnen eten is gewaarschuwd. Maar straks is er voor de liefhebber een omweg om de schade in te halen.

Vooralsnog gaat de tocht richting IJsselmeer, richting Zuiderzeestadjes; na het lege land is de concentratie aan welvaart daar des te opvallender. Workum, met zijn beroemde Grote Kerk, en Hindeloopen, dat zo dicht onder de adem van het IJsselmeer ligt dat geen toerisme het kapot krijgt. 'Des Heeren Woordt/met Aendacht hoort/komt daartoe met Hoopen/Als Hinden loopen' staat er boven de zuidelijke ingang van het hervormde kerkje.

Stavoren mag nog even wachten. Eerst naar Koudum, langs het station Koudum-Molkwerum. Net als het station van Hindeloopen ligt het bizar ver weg van de bebouwde kom. “Dat is wel een half uur lopen, hoor”, kreeg dertig jaar geleden een oude vriend te horen toen die in Hindeloopen moest zijn. Behulpzaam werd hem de fiets van de stationschef te leen gegeven. Een stationschef! Kom daar nu eens om. Tegenwoordig spreekt men van 'haltes'. Goed, voorbij de 'halte' dus van Koudum-Molkwerum, vlak voor Koudum rechtsaf, loopt de weg (verderop fietspad) richting Galamadammen (niet: gala-madammen, zoals Jacob van Lennep grapte). Onder de rijksweg door, en dan weer rechtsaf, een heel eind langs de Morra.

De Roode Klif, met de zwerfkei waarbij jaarlijks de slag bij Warns van 1345 herdacht wordt, is een prachtig punt om bij het IJsselmeer uit te komen.

Tot slot Stavoren met het Vrouwtje. De omvang van haar bronzen lijfje is omgekeerd evenredig aan het formaat van de legende, en valt zeker in het niet vergeleken bij het nieuwe VVV-complex. Van het spoorwegstation, waar vroeger de boot al op stoom lag terwijl de trein puffend de overkapping binnenschoof, is niets meer over. Laat staan van een dienstdoende spoorwegambtenaar die, de rode pet op het hoofd, het fluitsignaal tot de afvaart gaf aan de kapitein. Terug met het treintje, dat spreekt vanzelf. Of met de boot, één van beide.

Deze tocht is inclusief de omweg over de Galamadammen circa 57 km, anders ongeveer 40 km. Fietsen zijn te huur in Sneek bij Twa Tsjillen, Wijde Noorderhorne 8, 05150-13878, of in Stavoren, fa. Bakker, Smidstraat 14, 05149-1288. VVV Sneek 05150-14096. De trein naar Sneek is een uurdienst (er vertrekt in elk geval nog een trein van Stavoren om 22.14 uur). Het roeibootje van familie Van Netten bij Gaastmeer vaart alle dagen van Pasen tot en met oktober. De Grote Kerk in Workum is open ma t/m za 11-17uur; het Jopie Huisman Museum ma t/m za 10-17, zo 13-17 uur. Wie terug wil met de boot van rederij Naco (richtprijs: volwassenen vanaf ¿8,25 enkele reis incl. NS korting, fiets ¿5,75) moet op de tijd letten; de laatste van de (drie) vaarten is om 18.15 uur. VVV Stavoren 05149-1616.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden