Wij/Zij

Sylvain Ephimenco (Jorgen Caris) Beeld
Sylvain Ephimenco (Jorgen Caris)

Ongemerkt zijn we in een fase van grote spanningen beland. Volgens sommigen is het verbale geweld dat een deel van de bevolking momenteel treft de voorbode van een escalatie.

Het blijft natuurlijk moeilijk voorstelbaar dat het lieflijke Nederland dat op gebied van tolerantie een reputatie hoog heeft te houden, in een staat van ontwrichting is beland. Maar eerlijk is eerlijk, het klopt wel dat wanneer een belangrijk deel van de populatie systematisch wordt weggezet en gemarginaliseerd, een reactie uit die groep te verwachten valt. Je kunt mensen niet zomaar over een kam scheren.

Ik denk plots aan het stuk van schrijver Ian Buruma, befaamde Nederland-watcher, dat afgelopen zomer in NRC Handelsblad verscheen. Een zin uit Buruma’s artikel is mij bijgebleven: ‘Als mensen zich verstoten voelen, gedragen ze zich vijandig.’ Veel alarmerender was de titel van deze opiniebijdrage: ‘Nog even en het bloed begint te vloeien’. Zou het echt? Als een intelligente, gematigde en rustig beschouwende schrijver als Buruma Nederland aan de vooravond van pogroms of zelfs een burgeroorlog situeert, dan zijn er redenen om ongerust te zijn.

Het heeft tijd gekost maar ik ben nu om, en zal moeten erkennen dat systeemhaat gericht tegen een specifieke bevolkingsgroep in een nationale catastrofe zou kunnen uitmonden. Daarom ook is het van belang om de wij/zij-tegenstelling nu te doorbreken. Om rustig te roepen ‘genoeg is genoeg’. Hebben we soms niets geleerd van de Tweede Wereldoorlog?

Het is dan van belang om de krachten die een wig tussen groepen proberen te drijven en de civiele vrede verstoren, op hun verantwoordelijkheden te wijzen. Het probleem is alleen dat die krachten heel breed zijn. Overal zijn ze aan het werk: in de politiek en zelfs de regering, maar ook in de media en de kunsten.

Als recent voorbeeld uit een woelige periode, heeft de uithaal van zanger Herman van Veen voor veel onrust gezocht. Hij maakte de groep van ongeveer 1,5 miljoen mensen waar het omgaat, voor landverraders uit. Tijdens de herdenking van de val van de Muur in Utrecht afgelopen zondag, vergeleek Van Veen de partij die hun voorkeur heeft met de NSB. Was dit maar een geïsoleerd incident. Maar in de week voorafgaand werden die PVV-stemmers door de charmante Alexander Pechtold met het racisme en het rechts-extremisme geassocieerd. Tegelijkertijd omschreef minister Van der Laan hun steeds groter wordende aantallen als een gevaar dat de democratie ondermijnt.

Denk ook aan de schrijfsels van de beroemde auteur Geert Mak die op zijn site en in de NRC diezelfde groep stelselmatig met ‘ratten’ associeert. Volgens Mak loopt dat legertje ongedierte blindelings achter hun vanger, die volgens mij toch nooit op enige muzikale aanleg is betrapt. Een visie die door de doorgaans rustige Fatima Elatik lijkt te worden gedeeld. In een debat riep ze onlangs dat ze de PVV-stemmers zou willen ‘uitroken’.

Het zal je maar gebeuren dat je in korte tijd voor landverrader, nazi, racist, rat of kwaadaardige insect wordt uitgemaakt. Daarom ook pleit ik voor een andere, gematigde toon in het debat. Om erger te voorkomen, natuurlijk.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden