'Wij zijn de voorwaarden dat Ajax en PSV publiek trekken'

HELLENDOORN - Volgens Van Dale betekende 'topper' in 1977 korte damesmantel, eend met een kuif. 'Sub' stond voor 'onder', maar het samenvoegsel subtopper was uit den boze. In 1992 schrijft Van Dale 'topper' meer betekenissen toe. Een schooier bijvoorbeeld, en: de beste in zijn soort. Subtop bungelt er onder, onder het absoluut hoogste niveau.

Feyenoord, FC Groningen, Vitesse, FC Utrecht en FC Twente hebben er vijftien jaar over gedaan om erkenning te krijgen, een neologisme te zijn. Budgettair en sportief bestempelt ieder ze nu als ware subtoppers, alsof ze daar trots op moeten zijn. "Ajax en PSV hebben het fenomeen subtopper doen ontstaan. Ze hebben er te lang, te permanent boven uit gestoken. Wij hebben nooit de bedoeling gehad om subtopper te worden, wij willen het hoogst haalbare. Maar heb je hier eenmaal een stempel dan kom je er niet meer vanaf" , bindt Twente's voorzitter Hans van den Berg de strijd aan met de Nederlandse hokjes-geest. Het stigma heeft hem in de vier jaar die hij in het Enschedese Diekman de baas is, al zo vaak benadeeld. Onder de top en boven de middelmaat blijkt het lastig toeven.

De gewenning: "Als er een hausse is staan de mensen op de banken. Zit het even tegen dan zegt het publiek: het is toch weer niet wat. Men is snel gewend dat je voor plaats drie tot zeven speelt. Ik vind het wat, dat mijn secretaresse nu gesprekken moet blokkeren met mensen die mij op een of andere manier blijken te kennen en ineens kaarten voor Twente-PSV willen hebben."

De verdeling van tv-gelden: "Ik zie absoluut geen reden om Ajax en PSV meer te geven. Wij, en dan met name de subtoppers, zijn de voorwaarden dat zij publiek trekken. Wij bieden redelijke tegenstand, want laten we wel zijn, als het zover is dat PSV elke wedstrijd met 5-0 wint, komt daar ook niemand meer kijken. Zelfs daar zou dan de sleet in komen. PSV en Ajax zijn gebaat bij goede tegenstand. Je maakt de competitie dood als de verschillen nog groter worden."

De zaak Arthur Numan: "De kwestie ligt bij de burgerrechter. Het wordt een langdurig proces, een bodemprocedure. Al mijn collega subtoppers zeggen: alsjeblieft, voer dat gevecht. De zaak heeft een voorbeeldfunctie gekregen. Door de uitspraak van de arbitragecommissie van de KNVB hoeft een topclub straks maar de factor drie op het salaris van een talent los te laten om hem op grond van positieverbetering in te lijven. Heb je het geluk dat je een keertje zo'n topper in je gelederen hebt dan ben je weerloos, ondanks het langdurige contract dat je met hem had."

Hoewel hij ervoor waakt de Don Quichot van het betaalde voetbal te worden, deinst Van den Berg niet terug voor een robbertje bekvechten. Sinds de KNVB bepaalde dat PSV slechts 2,8 miljoen gulden aan Twente moest betalen om Numan te halen, zet de voorzitter vraagtekens bij alles wat de voetbalbond doet. "Iedere rechter ontbindt een contract bij zo'n positieverbetering. Maatschappelijk zou ik daar ook vrede mee hebben, maar we zitten niet in de gewone maatschappij. We hebben een ander circuit, dat steunt op marktwaarden. We hebben met elkaar het transfersysteem afgesproken. De markt geeft nu aan dat Numan vijf miljoen waard is. Waarom moeten wij dan genoegen nemen met 2,8? Hoe komt die arbitragecommissie daar bij? Als je dat vraagt, hoor je: het geheim van de raadskamer. Dan voel je je behoorlijk in je hemd gezet."

Hoe ambitieus kun je dan nog zijn?

"Nou, dat is de vraag die naar boven komt. Je gaat naar sponsors voor meer geld omdat je een talent langdurig aan je wilt binden. Dan zullen die sponsors zeggen: joh, hoepel op, je weet dat zo'n contract niks waard is. Geef die jongen een contract voor een jaar. Is hij te duur voor wat hij brengt dan kun je hem meteen opruimen."

Of de bondsfunctionarissen zien dat de uitspraak de mooie plannen van subtoppers dwarsboomt is niet gezegd, maar het valt op hoezeer de KNVB probeert om weer in een goed blaadje bij Twente te komen. Zo schreef de voorzitter de KNVB een brief waarin hij stelde dat topwedstrijden als Feyenoord-Ajax en Ajax-PSV zondagmiddag laat niet live op televisie mogen komen, omdat de uitzendingen de belangstelling bij andere duels frustreren. Het sectiebestuur betaald voetbal onderkende de kritiek en verbood het beeldverslag van Feyenoord-Ajax, 15 november aanstaande. De stand tussen Twente en de KNVB is daardoor 1-1, maar Van den Berg wil voor de winterstop nog een keer scoren, en wel met de verdeling van de 17 miljoen gulden die de NOS drie jaar lang aan de bond geeft in ruil voor beelden. Ajax heeft een voorstel ingediend, waarin de KNVB de clubs betaalt naar tv-minuten. "Wij zijn dit seizoen veel op televisie, dus zou ik het met Ajax eens moeten zijn" , merkt Van den Berg op. Maar aangezien de uitstraling van Twente gedurende de jaargang 1991/92 hooguit goed was voor vier ton (een half miljoen minder dan waar Ajax, PSV en Feyenoord in het voorstel recht op zouden hebben), vindt hij de Amsterdamse berekeningen ongepast. "Wij zijn niet blij met elk gebaar in onze richting. Wij vinden dat we onze rechten hebben. Ajax hoeft zich niet verantwoordelijk te voelen voor de competitie. Ik wil het sectiebestuur kritiseren. Dat had de zaak voortvarender moeten aanpakken zodat we nu hadden geweten welke kant het uit zal gaan. Wij subtoppers hebben geen plan ingediend nee, maar we hebben voldoende signalen gegeven voor een evenredige verdeling, zoals vroeger. Een andere verdeling zou weer vragen oproepen."

En de sfeer tussen top en subtop vertroebelen?

"Ja."

Het is toch logisch dat Ajax en PSV meer eisen. Hun wedstrijden komen altijd op tv en zij hebben geld nodig om in Europa te scoren.

"Zij kunnen hun shirt en hun boarding voor veel meer geld verkopen dan wij, juist omdat ze veel meer tvminuten hebben. Dat is goede marketing van hun kant, maar als het om algemene inkomsten gaat is het belachelijk zo'n sleutel te verzinnen."

Wanneer het sectiebestuur straks met eenzelfde voorstel komt, kunnen de andere clubs toch tegen stemmen. Jullie zijn in de meerderheid.

"Ik weet het niet. Je kunt een heleboel variaties op voorstellen bedenken die de top drie bevoordelen en de eerste divisie. Dan zal de eerste divisie meestemmen met de topclubs en is dat de meerderheid. Daar zit de trend in dat subtoppers met lege handen komen te staan, althans dat ze hun wensen niet vervuld zien."

In dat geval is het niet slecht om het voorstel van Ajax als bindend te accepteren.

"Nee, want dan kies ik voor wat ik vandaag toevallig waard ben, maar morgen misschien al niet meer. Daar kan ik niet op budgetteren. Je kunt geen beleid voeren als je tussen het ene en het andere jaar een gat van vijf ton hebt. Wij hanteren langlopende contracten, we kennen onze verplichtingen, daar zoek je vaste inkomsten bij. Als je buiten je schuld minder op televisie komt, omdat Studio Sport ineens geen belangstelling meer heeft, kan dat rampzalig zijn."

Met zoveel onzekerheid kan Van den Berg, de directeur van Avonturenpark Hellendoorn, niet leven. Als je weet wat je hebt kun je pas uitbouwen, is zijn credo. En uitbouwen wil hij. Een nieuwe trainer (Rob Baan) heeft hij al, en met hem een prima produkt. Een ander stadion is de volgende stap op weg naar 'aansluiting' met het hoogste niveau. Het Diekman opknappen is daarvoor niet genoeg. "Je doet dan cosmetisch een paar aanpassingen waarvan je later zegt: het was kapitaalvernietiging. Ze zouden niet voldoende zijn om de supporter op de ring te gerieven."

Wil die supporter dat dan?

"Dat wil hij absoluut. Er is een veel te grote discrepantie gekomen tussen het comfort dat je een businesssupporter geeft, en moet geven, en wat je anderen te bieden hebt. De gewone man, ik haat de uitdrukking, ziet aan een kant van het veld de luxe toenemen en denkt: wat wordt er nou voor mij gedaan."

Het voetbal is van hem.

"Maar als hij geen hamburger kan kopen, als er geen sanitair in de buurt is en hij krijgt zijn kop nat, dan bied je hem toch niet veel."

Wel als je leuk voetbalt.

"Je hebt impulsen nodig. De komst van Baan pakt erg, erg positief uit. We hebben met hem besproken dat het halen van Europees voetbal niet boven alles staat, maar dat aantrekkelijk voetbal prioriteit heeft. Er is altijd veel kritiek geweest op onze accommodatie, maar als er iets gebeurt wat de mensen aanstaat neemt men een hoop op de koop toe. Tegen Go Ahead Eagles werd voor het eerst de wave in het Diekman gedaan. Dan blijkt het er best heel plezierig te zijn. Zo is het nou eenmaal. Je bent geschaard rond het produkt op de groene mat."

Het lot van de subtopper is dat de mensen minimaal verwachten dat je het goed doet.

"Ik was kort geleden in Londen, bij de wedstrijd Arsenal-Everton. Ik had een paar vrienden bij me die zeiden: joh dat moet je in Enschede ook zo organiseren. Ik wil dat ook wel organiseren, en ik feite organiseer ik het ook, maar er zit hier een andere consument op de tribune. De consument van Groot-Londen weet niet wat hij moet doen in het weekeinde. Zaterdag naar het voetbal is dus vaste prik. Hier moet je echt veel bieden om mensen te boeien. Nee, met het Avonturenpark ligt dat anders, dat is een andere markt. Met een mensenprodukt als voetbal kun je het publiek geen garanties geven. Je kunt het alleen zo goed mogelijk doen, er veel werk, liefde en betrokkenheid in stoppen. Dat is het eerste waar je op beoordeeld wordt. Verder zul je de wind soms in de rug moeten hebben. Heb je hem tegen dan krijg je meteen te maken met keuzemodellen waar je als voetbalclub niet tegenop kunt. Die Engelsman daar is niet gewend om een nieuwe auto te kopen, op vakantie naar het buitenland te gaan en zijn huis heel mooi in te richten. Die is consumptief op traditie ingesteld. Bij ons komen meteen de alternatieven. Gaat het niet goed, nou dan ga ik zondag toch wat anders doen. Voetbal creeer je voor het publiek, maar pas nu geven de mensen me het gevoel dat ik dat ook daadwerkelijk doe, en dat ik niet met grote vastberadenheid mijn beleid moet verdedigen. In een lagere economie geldt nog het aanbod van brood en spelen. Zelfs in de slechtste economie is er een superrijke toplaag. Als daar het initiatief genomen wordt om de massa bezig te houden dan is daar altijd geld voor en als ze het marketing-technisch goed aanpakken is die massa bereid om er voor te betalen ook. Als je ziet wat een jaarkaart bij Milan kost, nou, dan zul je als supporter erg spaarzaam moeten zijn. In Nederland gaat dat echt niet meer op. Daar gaan ze surfen of zo."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden