'Wij wíllen lonen in de EU helemaal niet harmoniseren'

arbeidsmarkt | interview | Eurocommissaris Thyssen verandert niets aan haar voorstel om tijdelijke Oost-Europese werknemers dezelfde rechten te geven als hun westerse collega's.

Al jaren zijn ze inzet van een politieke discussie op het hoogste niveau: bouwvakkers, vrachtwagenchauffeurs of andere werknemers uit oostelijke EU-lidstaten. Zij werken soms voor een habbekrats in het Westen. 'Sociale dumping' heet dat, of een 'race naar de bodem' van de Europese arbeidsmarkt.

Bedrijven in landen als Bulgarije, Roemenië of Litouwen die hun werknemers voor een tijdje uitzenden (detacheren) naar een ander land, kunnen dat personeel volgens de EU-detacheringsrichtlijn blijven betalen volgens hun eigen, lage loonafspraken. Gevolg: een Bulgaar die op een bouwplaats in Nederland hetzelfde werk doet als zijn Nederlandse collega, krijgt soms minder dan de helft van diens salaris.

In maart kwam de Belgische Eurocommissaris Marianne Thyssen (sociale zaken) met een voorstel dat aan deze scheefgroei een einde moest maken: de langverwachte herziening van de detacheringsrichtlijn uit 1996, toen de EU nog veel kleiner was. Gedetacheerden krijgen daarin meer rechten op een gelijke behandeling. Bovendien wordt de detacheringstermijn verkort tot maximaal twee jaar.

Tien Oost-Europese lidstaten trok in mei echter de 'gele kaart'. Dat is een zelden gebruikte noodrem, waarmee nationale parlementen zeggen dat de Europese Commissie zich niet met deze zaak moet bemoeien. De parlementen moeten dan wel uitleggen waarom de kwestie niet op Europees, maar op nationaal niveau moet worden geregeld, zo dicht mogelijk bij de burger. De Oost-Europese landen vinden dat Brussel zich te veel mengt in de loonvorming en vooral in de loonconcurrentie tussen landen.

Volgende week zal de commissie besluiten om het voorstel tóch door te zetten. Vandaag bereidt Thyssen de lidstaten al voor, wanneer zij veel EU-ministers van sociale zaken informeel spreekt in de Slowaakse hoofdstad Bratislava.

Hoe weerlegt u de argumenten van de 'gele-kaart'-lidstaten?

"Het grootste bezwaar van de oostelijke lidstaten is dat deze kwestie niet op Europees niveau thuishoort. De lidstaten zouden dit beter zelf kunnen afhandelen. Mijn antwoord is: het is een grensoverschrijdend vraagstuk en dus moet Europa per definitie optreden. Het is bovendien een wijziging van een bestaande richtlijn. Die kun je niet in elk land apart gaan aanpassen. Een andere klacht is dat de EU de lonen zou willen harmoniseren. Dat doen we helemaal niet. Loonvorming is en blijft een zaak van de lidstaten."

Vakbonden in Nederland zijn blij met uw voorstel, maar vinden het niet ver genoeg gaan: zij willen een half jaar in plaats van twee jaar als maximale detacheringsduur.

"Dat betekent een hele administratieve rompslomp voor kortere detacheringen. Daar moet je even goed over nadenken. Overigens moeten we ook niet vergeten dat meer dan de helft van de detacheringen gebeurt tussen buurlanden. Dan zijn de loonverschillen niet zo groot."

Wordt dit een nieuwe strijd tussen Oost en West, zoals we die vorig jaar hebben gezien in de migratiecrisis?

"De een vindt dat ons voorstel te ver gaat, terwijl landen als Frankrijk, België en Nederland het juist niet ver genoeg vinden gaan. Niets doen is zeker geen optie. Dat Oost-West-gevoel, dat merk ik soms ook. Maar we moeten niet elk nieuw voorstel in die context plaatsen. Zo zit Europa niet in elkaar. Ik heb het nooit over 'nieuwe landen' of 'oude landen', alle lidstaten zijn gelijkwaardig. We moeten wel op een eerlijke manier met elkaar samenwerken."

Premier Fico van het nieuwe EU-voorzittersland Slowakije vindt dat Brussel en de grote landen te weinig luisteren naar de standpunten van oostelijke lidstaten. Worden zij met het wegwuiven van hun gele kaart niet in die opvatting gesterkt?

"Als zij vinden dat dit tegen hun belangen ingaat, zou je eens moeten luisteren naar de vakbonden in die landen. Zij zijn vaak helemaal niet akkoord met die gele kaart, waren soms niet eens geraadpleegd. Werknemers hebben profijt van deze maatregel. Overheden ook: als Oost-Europese werknemers meer verdienen, komt er meer belasting binnen. Ik hoor ook mensen uit die lidstaten, die mij in vertrouwen zeggen: 'Ik vind het een goed voorstel. Maar ik kan dat niet hardop zeggen'. Dat zijn mensen in parlementen, uit regeringen of van sociale partners."

Durven ze het niet hardop te zeggen vanwege het populisme in hun land?

"Dat is vaak een reden waarom mensen zich niet uitspreken. Ook bij ons. Steeds vaker klinkt het: 'Ik heb een populistische partij in mijn rug, als we niet oppassen, groeit die.' Dat vind ik wel een probleem: dat nationale beleidsmakers, dus buiten de Brusselse EU-bubbel, daar te weinig over spreken. Ze leggen onvoldoende uit waarom Europa dit soort maatregelen neemt."

Welke invloed heeft de Brexit op uw beslissing?

"Een deel van de mensen denkt geen voordeel te hebben van Europa, dat ze de 'losers' zijn. Zij zien de toekomst somber in en denken dat landen beter hun eigen zaken kunnen regelen, maar dat is echt terug naar af. Daarom zijn maatregelen zoals deze nu nodig. Zo kunnen wij steun voor de interne markt bewaren."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden