'Wij willen dat rechts zich verzoent met de verdeling van het land'

JERUZALEM - Premier Benjamin Netanjahoe van Israël verkeert in een weinig benijdenswaardige positie: hij kan het schudden als hij het doet en hij kan het schudden als hij het niet doet.

Aan weerszijden van zijn regeringscoalitie dreigen partijen zijn kabinet ten val te brengen. De ene flank stapt op als hij terugtrekt uit de westelijke Jordaanoever, de andere flank als hij niet terugtrekt.

Tot voor kort leek de door de kolonisten gesteunde Nationaal Religieuze Partij de grootste bedreiging voor Netanjahoe. Zij dreigt de regering ten val te brengen als deze het Amerikaanse voorstel aanvaardt en uit dertien procent van de Westoever terugtrekt.

Maar de laatste tijd moet Netanjahoe zich juist grotere zorgen maken over de Derde Weg, een partijtje aan de linkerkant van zijn rechtse regering. Het dreigt uit de regering te stappen als Netanjahoe de zaak blijft traineren en weigert gehoor te geven aan het Amerikaanse voorstel. De Derde Weg is dan wel een klein partijtje met vier zetels in het Israëlische parlement, de Knesset, maar die vier zetels zijn precies genoeg om Netanjahoe het leven zuur te maken. Want de regering steunt op 63 zetels in de 120 leden tellende Knesset.

De Derde Weg heeft haar ultimatum al maanden geleden gesteld en staat daarom onder druk van de oppositie en een groot gedeelte van de pers om de daad bij het woord te voegen.

Jehoeda Harel, een 64-jarig lid van een kibboets op de Golan-hoogvlakte, medeoprichter van de partij en één van de vier parlementsleden, blijft om geduld vragen.

“Ons doel is niet zozeer de regering ten val te brengen”, legt hij uit op een lijzige toon. “Ons doel is Bibi (Netanjahoe) zover te krijgen dat hij het verdrag tot terugtrekken ondertekent. Want als we nu de regering ten val brengen en er verkiezingen komen, zal Bibi zeggen dat de Oslo-overeenkomst met de Palestijnen een ramp was en zal hij de Palestijnen de schuld geven van de impasse in het overleg.”

“Maar als we - door geduldig te zijn - Bibi zover krijgen dat hij het voorstel tot terugtrekking ondertekent, zal hij niet langer kunnen zeggen dat hij Oslo slechts heeft geërfd van Rabin en Peres. Zijn handtekening zal er dan onder staan.”

“Ik probeer continu de Palestijnen ervan te overtuigen op de details toe te geven. Want het belangrijkste is Netanjahoe's handtekening te krijgen onder een terugtrekking van 13 procent. Dat betekent namelijk dat rechts in Israël zich verzoend heeft met de verdeling van het land.”

De partij heeft al zo vaak gedreigd op te stappen, dat haar ultimata nauwelijks nog serieus worden genomen. Harel slikt het voor wat het waard is. Voor hem telt het psychologische effect van een ultimatum. “Stel je voor dat ik een bankovervaller ben, wat ik niet ben”, zegt hij met een grijns, “en ik eis van de bankbediende mij binnen vijf minuten het geld te overhandigen, omdat ik hem anders voor zijn kop schiet. Ik weet dat als ik hem doodschiet, ik de gevangenis in ga voor moord en sowieso niet van het geld zal genieten.”

“Dus schiet ik in de lucht en daarna naar de grond. Dat is precies wat we hebben gedaan, omdat ik op die manier de kans heb uiteindelijk na nog eens vijf minuten het geld te krijgen. Misschien schiet ik hem zelfs wel in zijn been om te laten zien dat het me echt ernst is. Maar ik schiet hem pas in zijn kop als ik ervan overtuigd ben dat er absoluut geen kans is dat hij me het geld geeft.”

De vijf minuten vertaald naar politieke tijd beseft Harel maar al te goed dat de Knesset op 29 juli met reces gaat. Als zijn partij niet voor die tijd overtuigender actie onderneemt, zal Netanjahoe tenminste tot oktober vrij spel hebben.

“Nee, dat laten we niet gebeuren”, protesteert Harel. “We hebben al in de lucht en naar de grond geschoten. Wanneer mikken we op het hoofd? We hebben besloten wat onze tactiek zal zijn, maar dat zal ik u niet vertellen. U kunt zien dat we voor een ingewikkeld probleem staan en dat het een boel creativiteit vergt om het op te lossen.”

De naderende deadline van 29 juli is niet de enige zorg voor de Derde Weg. Een niet minder groot probleem vormt 'de kaart van de terugtrekking' die aangeeft welk gebied Israël zal afstaan aan de Palestijnen. Ook op dat punt staat de Derde Weg recht tegenover de kolonisten en hun vertegenwoorders in de Nationaal Religieuze Partij.

De kolonisten zijn falikant tegen terugtrekken, maar als het dan toch onvermijdelijk is, hebben ze duidelijke eisen. Zij willen dan het liefst zoveel mogelijk gebied afstaan in de dunbevolkte Jordaanvallei, langs de rivier de Jordaan, en in de woestijn van Judea aan de oostzijde van de westelijke Jordaanoever. En zij willen zo min mogelijk kwijt van de heuvels van Judea en Samaria, waar de meeste van hun nederzettingen liggen. Maar waar trouwens ook de meeste Palestijnen wonen.

De Derde Weg wil precies het omgekeerde. De leden van die partij komen oorspronkelijk grotendeels uit de Arbeiderspartij, waar zij tot de rechtervleugel behoorden. Zij zijn veelal hardliners, voor wie de Westoever niet zozeer van historische of religieuze betekenis is, maar wel van strategisch belang. Vandaar dat zij juist het meer oostelijk gelegen gebied naast de Jordaan willen behouden, om puur militair strategische redenen. En van de gebieden met veel Palestijnen af willen.

Op het moment weet geen van beide partijen hoe de kaart van de hergroepering er zal uitzien. “Er is niet over kaarten onderhandeld, enkel over percentages”, legt Harel uit. “De kaart van de hergroepering is alleen bekend bij Bibi en de minister van defensie Jitschak Mordechai; niemand anders heeft hem gezien.”

De kolonisten beweren dat een terugtrekking van dertien procent zo'n zestig nederzettingen in kleine enclaves zal veranderen, die omgeven zijndoor vijandige Palestijnen. Harel beschouwt dat als 'een leugen', “nee, geen leugen, propaganda”. Hij weet zeker dat alle 140 nederzettingen een directe verbinding met Israël zullen behouden door middel van ofwel Israëlisch dan wel gedeeld Israëlisch-Palestijns gecontroleerde gebieden.

Harel vindt het daarentegen juist een ramp als de Palestijnen gebieden krijgen in de Jordaan-vallei en de woestijn van Judea, in plaats van in de centrale bergketen. “Het is des te desastreuzer omdat de Palestijnen uiteindelijk toch de bergketen zullen krijgen, en dan dus in feite alles zullen hebben.”

“Toen we Gaza verlieten, waren wij degenen die profiteerden”, zegt Harel, terwijl hij de klassieke positie van de partij van de Arbeid inneemt, waar ook zijn wortels liggen. “En als we de gebieden van de westelijke Jordaanoever verlaten, waar de meeste Palestijnen wonen, zullen wij er opnieuw ons voordeel mee doen. Ik wil niet dat de hergroepering hen ten goede komt. Ik wil dat die onze zaak ten goede komt.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden