Wij weten niet wat goed is

Een tentamen is toch een beetje een voorproef van het Laatste Oordeel. Voor preekkunde (ja dat vak bestaat echt) aan de universiteit van Princeton moesten eens studenten komen preken over de gelijkenis van de barmhartige Samaritaan. Daarin lopen een priester en een leviet aan een gewonde man voorbij, terwijl een ongelovige Samaritaan stopt om te helpen. De hoogleraar had geregeld dat er bij de ingang van het gebouw een thuisloze zat die naar het Leger des Heils moest.

Wat is goed? In film en literatuur zijn de boeven en moordenaars meestal veel interessanter dan de goeden. Harry Potter heeft toch iets van een schoongeboende padvinder die dagelijks zijn goeie daad doet. Nee, dan de boosaardige Voldemort, die schopt je bijna van je stoel.

Deugdzame mensen worden pas spannend als ze in werkelijkheid doortrapte boosdoeners blijken te zijn. Als je in een tv-detective een geestelijke vroom ziet bidden, dan voel je aan je water dat er een lijk in de consistorie ligt.

Het probleem is dat wij denken te weten wat goed is. Dat ontaardt in moralisme. Evenals bij ondeugd draait het daarin uiteindelijk om eigenbelang. 'Ik help jou nu maar dan moet jij mij helpen als dat eens nodig is'. De kerk is vaak moralistisch geweest. 'Wie in de hemel wil komen, moet goede daden doen'. Goed doen om er zelf beter van te worden. Zo werd de deugd even zelfzuchtig als de ondeugd, alleen veel saaier omdat je keurig binnen de lijntjes blijft hinkelen.

Echte goedheid is daarentegen genade. Ze is de onbaatzuchtige beweging van God zelf die ons uit ons eigen middelpunt haalt. Dat geeft ruimte en vrijheid. We zijn niet meer zo bedacht op onszelf. Dan kun je onverwachte en spannende dingen doen.

In Jezus blies een frisse wind door Galilea die de baarden van de farizeeërs liet wapperen. Speels en vrij doorbrak hij het moralisme van zijn tijd. Zozeer was hij de goedheid zelf, dat hij door velen als godheid werd ervaren.

Echte goedheid is genade en kan daarom nooit in regels vastgelegd worden. Jezus overtrad het gebod van de sabbatsheiliging om zieken te genezen en vergaf mensen die volgens de wet werden veroordeeld. En in Dostojevski's 'Misdaad en straf' prostitueert de christelijke Sonja zich omdat het de enige manier is om haar familie in leven te houden. Haar goedheid gaat dieper dan haar decolleté: 'geen druppel onzuiverheid raakte haar hart'.

Wij weten niet wat goed is. Je denkt dat het goed is om op een bepaalde partij te stemmen, om dat achteraf te betreuren. Of samenwonen lijkt u een goed idee, totdat u ontwaakt op een hoofdkussen vol kiezels vanwege zijn ochtendhumeur.

Zo ontdekt u waarmee de weg naar de hel geplaveid is - en dat geldt ook voor religieuze voornemens. In het verhaal van de barmhartige Samaritaan waren de priester en de leviet waarschijnlijk op weg naar de tempel. Het is goed, dachten zij, om je religieuze plicht te doen. Maar zo lieten zij die gewonde man creperen.

Hoe liep het af met de studenten die over barmhartigheid moesten preken? Slechts één stopte voor de thuisloze bij de ingang van de universiteit en bracht hem naar het Leger des Heils. Hij kwam te laat voor zijn tentamen maar kreeg het hoogste cijfer.

Goed beschouwd, slaagde God, die immers die goede daad in hem bewerkte. Vaak echter haalt hij een onvoldoende omdat we onverschillig zijn, bewust anderen schaden of moralistisch doen.

Bij het Laatste Oordeel laat hij hoopvol zijn rapport zien dat wij moeten beoordelen.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden