Wij weten het niet

Niets is zeker, in de schetsen die in de kleine verslagen, in deze rubriek dus, worden gemaakt. Soms lukt een beschrijving; het licht is dan scherp en treffend, het zet zich een moment lang vast, brandt even in. Windvlagen, het neerdwarrelen van gevleugelde vruchten uit een esdoorn, dansende zonnevlekken op een gezicht. Luchten als natte dweilen. De kern van alles is de beschrijving. Eigenlijk ook de kern van de journalistiek.

Geen column maar een kroniek, zo noem ik het klein verslag zoals dat de afgelopen jaren op de achterpagina van het grote nieuws zijn schaduwbestaan leidde. Een kroniek van de tijd, niet die van de Grote Gebeurtenissen, maar die van de kleine, de alledaagse.

Na het winnen van de Librisprijs en de uitreiking ervan in het Amstelhotel, na een diner en na toespraken en dresscodes, moest de gelauwerde zich na middernacht een uur beschikbaar stellen voor de radio, voor het programma 'Nooit Meer Slapen', dat werd gepresenteerd door Ester Naomi Perquin. Ik noem haar naam hier nadrukkelijk want zij zei iets onvergetelijk prachtigs, maar daarover dadelijk.

Perquin vroeg na enige inleidende verkenningen naar haar roman - 'Jij zegt het' - dat bekroonde boek over Sylvia Plath en Ted Hughes, dat boek over liefde en dood, over schuld en overgave. Plath en Hughes, dat zijn twee kanten van jouw karakter misschien, probeerde Perquin.

"Nu ga je ver, hè?" zei Palmen streng. En ze begon over haar roman 'Lucifer' - geduid als een sleutelroman - die 'alle grenzen van fictie en werkelijkheid tartte'. 'Lucifer' draait om de dood van de vrouw van een componist die op het Griekse Skyros van een rots viel. Viel ze of werd ze geduwd? Niemand die het met zekerheid weet.

"Als de waarheid niet bekend is, dan begint de fictie", zei Palmen. "Alle fictie is een ode aan de verbeelding, omdat de waarheid niet bekend is. Wij zijn geen rechtscollege, we zeggen niet die heeft het gedaan of die. We zeggen niet de islamieten zijn schuld, of nee, de joden. Nee, we weten het niet. Daar begint de literatuur, daar begint het hele onderzoeksterrein van de literatuur. We kennen de waarheid niet. We weten niet of Israël fout is, of Palestina. We weten niet of de hele immigratiestroom ons ten onder zal voeren of niet. We weten het niet. De waarheid is onbekend. We weten niet waarom Sylvia Plath zelfmoord pleegde. We weten niet waarom Wim Brands zelfmoord pleegde. We weten niet waarom Joost Zwagerman zelfmoord pleegde. We weten het niet. In die grote leegte van het niet weten, begint de literatuur. Dat is waarom ik literatuur maak. Om in die grote leegte van het ontbreken van de waarheid een verhaal te vertellen. En dan zul je zien dat de wereld draait om verhalen."

Hier zweeg ze even.

"We weten het gewoon niet. Punt."

En toen zei Perquin: "Het is onmogelijk om nu niet een beetje verliefd op je te worden en dat leidt heel erg af."

Weergaloze opmerking.

En wat een verheffing van het niet weten.

Niets is zeker. Waarheid is een flits van licht.

Daarna is het weer duister.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden