'Wij spelen allebei een rol'

Willeke van Ammelrooy speelde al eens een anti-moeder, in 'Ciske de Rat', en de moeder van een dorpsgemeenschap, in 'Antonia'. Nu is ze Beatrix, de moeder van een volk.

Ze heeft al het nodige meegemaakt in haar omvangrijke filmcarrière, zegt Willeke van Ammelrooy (1944). "In november buiten zwemmen terwijl je hart in elkaar krimpt. En maar lachen omdat het in de film zomer is." Voor 'Louisa, een woord van liefde' was dat. Of dood in de rivier liggen, voor 'Het verloren paradijs'. Een lijk zakt zo onder water, maar Van Ammelrooy moest blijven drijven als Ophelia. "Een man in een thermopak hield mij omhoog. Ik droeg alleen een onderjurkje. Het was december en echt heel koud."

Maar niet eerder was haar situatie zo penibel als bij de opnames van 'Beatrix, Oranje onder vuur', de nieuwe dramaserie over het koningshuis van de makers van 'Bernhard, Schavuit van Oranje', die vanaf vanavond te zien is bij de VPRO. Het was de dag voor Koninginnedag, weet ze nog. De filmploeg was op het strand neergestreken voor de scènes waarin Beatrix gaat paardrijden met prins Willem-Alexander (Bastiaan Ragas) en de juist aan de familie geïntroduceerde Maxima Zorreguieta (Katja Herbers). Van Ammelrooy verliet het strand per ambulance.

"Het paard dat ik kreeg, hadden ze me nooit mogen geven." Op het moment dat Van Ammelrooy opzij stuurde, bij de camera weg, ging haar dier bokken. Ze werd gelanceerd en viel hard op de grond. "Ik was helemaal weg. Maxima schrok zich te pletter. Ze dacht: die is dóód", zegt Van Ammelrooy, met een o-klank die zwabbert van ontzetting. "Ze probeerden met me te praten. 'Willeke, weet je wie je bent? Je bent Beatrix.' Ik begon verschrikkelijk te lachen. 'En je zoon is Alexander.' Moest ik nog harder lachen. Dat is me later allemaal verteld, want ik weet er niets meer van."

Zolang de ambulance onderweg was, moest ze stil liggen, omdat onzeker was of haar nek stabiel was. In het ziekenhuis werd ze als een broodje in de MRI-scan geschoven. Toen ze eruit kwam, kon ze niet staan, vanwege een schaambotbreuk. "Dat moest met rust overgaan, maar ik voel het nog. Hopelijk kan ik in april weer tennissen."

Gelukkig waren de volgende dagen opnames gepland met de jonge Beatrix, gespeeld door Mara van Vlijmen, en kon Van Ammelrooy rusten. Daarna liep ze bij de opnames op krukken, die buiten beeld bleven. "Het is allemaal heel erg geweest", bevestigt ze. "Ik had een engel."

Van Ammelrooy heeft net in een filmzaaltje de eerste twee afleveringen bekeken van het vierluik, geschreven door Thomas Ross. De insteek ervan is dat de koningin moeilijke jaren doormaakt door het overlijden van haar ouders en haar echtgenoot Claus. Ze wil het koningschap smetteloos overdragen aan haar zoon. De affaires rond het verleden van Mabel Wisse Smit en de familie Zorreguieta, de openbaringen van Margarita en Edwin de Roy van Zuydewijn, en het rumour rond het vakantiehuis in Mozambique, vallen haar zwaar. "En dan was er nog die lastige formatie van het huidige kabinet. Heel naar dat de koningin niet mag kiezen wie zij leuk vindt", zegt Van Ammelrooy.

In tijdsprongen is te zien hoe Beatrix kennis maakt met de zachtaardige Claus, een mooie rol van Ian Bok. Of wat het Lockheed-omkoopschandaal doet met haar visie op het koningschap. 'Jullie hebben er een puinhoop van gemaakt', schreeuwt Beatrix tegen haar ouders, vol woede en schaamte. Als koningin zal ze eerst puinruimen. Ze wil alles onder controle hebben.

Van Ammelrooy houdt van pure en krachtige vrouwen, in wie ze haar eigen drang naar ruimte en vrijheid herkent. Zoals Mira en Antonia, haar favoriete rollen. In 'Mira' (1971) van Fons Rademakers speelde ze een jonge vrouw die besluit niet op haar geliefde te wachten als die naar de gevangenis moet. In het Oscar-winnende 'Antonia' (1995) van Marleen Gorris verandert de hoofdpersoon een dorp in een vrijhaven voor wie anders leeft dan de normen voorschrijven. Hoe past Beatrix in dat rijtje, als machtige vrouw, die zo gebonden is aan omstandigheden? "Zij mist die vrijheid. Absoluut. Ook al zal ze het zelf wel eens organiseren als ze uit de band wil springen."

Neem de scène waarin de jonge Beatrix de gewone man wil leren kennen. Samen met een soldate van het Leger des Heils bezoekt ze een alledaags café en belandt zowaar in een opstootje. Als ze thuiskomt en Claus haar verhullende hoofddoekje ziet, zegt hij: je lijkt wel een Schauspielerin. Waarop zij antwoordt dat het verschil niet zo groot is, tussen actrice en kroonprinses.

Jaren later zet Beatrix in een stil paleis haar koninklijke pruikje af, en lijkt ze op een vermoeide actrice die haar rol heeft uitgespeeld.

Ziet Van Ammelrooy overeenkomsten tussen het vak van koningin en dat van actrice? "Beatrix speelt een rol. Maar altijd dezelfde rol, en ook nog een die ze zelf heeft geschreven. Het is alsof ze zichzelf geboetseerd heeft. Vroeger had ik kritiek op haar eenvormige uiterlijk, maar nu begrijp ik dat ze zich kleedt naar uitgedachte regels. Houden zo, prima. Herkenbaar voor de hele wereld."

Toen Van Ammelrooy bij de opnames van Antonia een manier zocht om te laten zien dat haar personage steeds ouder werd, bedacht ze hoe haar man, zanger Marco Bakker, lood gebruikte bij het duiken om dieper te komen. Ze begon denkbeeldig lood te gebruiken, om bij het acteren zwaarder te bewegen. Je kunt er met grime wel ouder uitzien, zei ze, maar het lijkt nergens op als je lijf niet meedoet. Het non-verbale speelt een belangrijke rol in haar spel. Bij de rol van Beatrix is dat niet anders. "Lichamelijk heb ik veel met haar gemeen", zegt Van Ammelrooij. "We hebben dezelfde jukbeenderen en allebei een Hollands lichamelijk gestel. Maar uiterlijk is niet het belangrijkste. De stem ook niet, als je die klakkeloos nadoet kun je niet spelen. Het is erop gaan lijken doordat ik bij elke zin probeer te voelen wat zij gevoeld moet hebben."

Ze heeft de konigin wel eens ontmoet. De eerste keer, bij de première van 'Ciske de Rat', voerden ze een echt gesprek. Bij andere gelegenheden was het alleen handenschudden. "Dan hoor je in de pauze: de koningin wil u ontmoeten. Vaak zei ze niets, en zelf mag je het gesprek niet openen. Ik begreep nooit wat daar de zin van was." Aan haar spel hebben die momenten niets bijgedragen.

Ze bekeek veel toespraken van Beatrix, hoopte het gevoel in die stem te doorgronden, om haar ook te kunnen begrijpen op alle momenten zonder camera's, "Ik bekeek veel troonredes en zag vooral het perfectionisme. Hoe haar handen de blaadjes ordenen, hoe ze de vingers zo plaatst dat het omslaan vanzelf gaat. Nooit heeft ze jeuk aan haar neus."

In de eerste aflevering speelt de vraag of de vader van Maxima bij haar huwelijk met Willem-Alexander mag zijn. Van Ammelrooy is lange tijd actief geweest binnen comité SAAM, een groep Nederlandse vrouwen die zich inzette voor de Argentijnse Dwaze Moeders van de Playo de Mayo. Vindt zij dat vader Zorreguieta bij een troonsbestijging mag zijn?

"Het comité bestaat niet meer echt, omdat de meeste deelnemers zijn overleden. Mijn betrokkenheid begon onder voorzitster Liesbeth den Uyl, later opgevolgd door Mies Bouhuys, die er het meeste van wist omdat ze Spaans sprak. Ik weet dat Maxima veel van haar vader houdt. Laat hem gezellig zijn kleinkinderen bezoeken achter de schermen. Maar ik vind niet dat hij bij officiële toestanden mag zijn. Je zou de kinderen van de verdwenen mensen vreselijk veel pijn doen. Stel je voor, straks krijgt hij hier nog een officiële functie. Of een lintje. Pás op zeg. Dan ga ik er tegenin hoor. Meen ik echt. Ik weet er te veel van."

'Beatrix, Oranje onder vuur', vanavond op Nederland 1 om 22.05 uur.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden