'Wij nemen welbewust risico's met nieuwe programma's'

Overgewicht, pesten of burenruzies; onder leiding van programmadirecteur Erland Galjaard maakt RTL veel programma's over maatschappelijke thema's. "Het is een misvatting dat commerciële programmamakers hun verantwoordelijkheid niet nemen."

Vorig jaar zat RTL 4-programmadirecteur Erland Galjaard in Carré in Amsterdam naast Carlo Boszhard en Irene Moors toen hun programma 'De TV Kantine' de Gouden Televizier-Ring won. "Aan de andere kant zaten John en Linda de Mol naast me, omdat we ook genomineerd waren met de spelshow 'Ik hou van Holland'. Een jaar eerder waren die al in de prijzen gevallen met de komische dramaserie 'Gooische Vrouwen'."

Vanavond kan RTL 4 die publieksprijs voor de derde maal winnen. 'The Voice of Holland' is de grote kanshebber. Daarnaast domineert de familiezender ook de categorie Zilveren Televizier-ster Vrouw. Alle genomineerden, Linda de Mol, Wendy van Dijk en Chantal Janzen, werken voor RTL 4. "Chantal is het jonge grote talent. Linda is ongeëvenaard goed in de spelshows. Wendy is sterk in talentenjachten en in coaching-tv, en geweldig in 'Ushi'. Drie multitalenten die ik deze onderscheiding evenzeer gun, en eentje net iets meer." Wendy van Dijk is namelijk zijn partner.

De prijzen en de nominaties maken duidelijk dat het goed gaat met de zender en de kijkcijfers bevestigen dat. Uitschieter is natuurlijk 'The Voice of Holland', dat vorige week een marktaandeel van 51 procent haalde, wat betekent dat de talentenjacht bekeken werd door de helft van alle kijkers die vrijdagavond tv keken. Het ene succes draagt bij aan het volgende. "'Ushi & The Family' trekt zaterdag 2 miljoen kijkers, 'Ik hou van Holland' 2,3 miljoen. Dat biedt ons een podium waarop we onze andere programma's kunnen promoten. Het is erg belangrijk om helder te communiceren met je doelgroep." Dat zijn vooral gezinnen voor wie tv bijdraagt aan een gezellig avondje.

Sinds 1997 beleefde RTL 4 niet zo'n goede septembermaand, blijkt volgens de zender uit de kijkcijfers, en oktober doet vast niet onder voor september. Verder was de winst van RTL Nederland nog nooit zo hoog als het eerste half jaar van 2011. Galjaard, die verantwoordelijk is voor de programmering, werd eerder dit jaar omroepman van 2010, en moet dus weten wat de succesfactoren zijn. Gaat het om geluk, of intuïtie?

"Geluk zeker niet", zegt hij, "want met een onderbuikgevoel scoor je hoogstens twee toevalstreffers. Belangrijker is dat wij durven te vernieuwen. We nemen welbewust risico's door nieuwe programma's op prominente tijdstippen te zetten. Voordat ik bij de zender kwam werden er shows uitgezonden zoals 'Idols' en 'Dancing with the Stars', gebaseerd op Britse formats. Ik begon nieuw Nederlands weekendamusement te ontwikkelen, te beginnen met 'Ik hou van Holland'. 'The Voice' was ook een risico, er waren immers nogal wat talentenjachten geweest. 'De Jongens tegen de Meisjes', 'Ushi', het zijn allemaal formats die in Nederland en door Nederlanders zijn gemaakt."

Toch kun je de terugkeer van 'All You Need Is Love', met koppelaar Robert ten Brink, en binnenkort 'Het Spijt Me', met goedmaker John Williams, niet bepaald vernieuwend noemen. "Dat geef ik direct toe, maar een zender is een schaakbord, en het vullen van de vakjes is geen rocket science. Ik zag 'Het Spijt Me' op een Duitse zender en bedacht dat het mooi in het schema en bij de tijdgeest past. Overigens is het format wel aangepast. Williams bezoekt de mensen thuis en het programma is verhalender."

De zondagavond was altijd een lastige avond voor RTL4. "Dat had meer met budget te maken dan met een gebrek aan ideeën." 'Obese', een afvalprogramma met extreem dikke mensen, scoort nu wel op zondag, en daaruit blijkt dat investeren loont. "Het is een duur programma, we volgen deelnemers een heel jaar voor een uitzending van zeventig minuten." Galjaard merkt op dat 'Obese' meer kijkers trekt dan het tegelijkertijd bij de publieke omroep uitgezonden 'Hello Goodbye', 'een prachtig programma met een rijke historie'. Nederland 1 is niet zo'n gek ijkpunt voor RTL4, omdat het volgens Galjaard wordt geprogrammeerd als een commerciële zender. "Denk maar aan de spelshow '1 tegen 100'."

'Obese' behoort in het vocabulaire van Galjaard tot de 'relevante programmering'. De categorie programma's die RTL baseert op maatschappelijke thema's en die een belangrijke aanvulling zijn op het vrolijke amusement. "Over de problemen waarmee onze kijkers te maken kunnen krijgen. Niet elke kijker zal iets hebben aan de oplossingen die wij aandragen. Wij hebben ook geen opvoedende maar een signalerende functie. Wel moet de kijker een gevoel van herkenning ervaren." Veel belangrijker dan een zwaar aangezette voice-over - 'En dan slaat het nootlot toe...' - of een traan in beeld, is volgens Galjaard de vraag of je echte mensen te zien krijgt.

'Bonje met de Buren', nog zo'n voorbeeld. "We lazen de cijfers over burenruzies en vonden die hoogst opvallend." John Williams en Natasja Froger brengen de partijen tot elkaar.

Of 'Gepest', waarin Peter van der Vorst daders met slachtoffers confronteerde. "Iedereen kent wel iemand die gepest is, het is een heel relevant probleem. Ik begrijp niet dat de publieke omroep daar nooit iets mee gedaan heeft."

'Uitstel van Executie'. "Door de economische crisis hoef je geen geld over de balk te smijten om toch in de schulden te belanden. Ontslag of een onduidelijke hypotheek kunnen voor grote problemen zorgen." Martijn Krabbé helpt je uit de brand.

Zoals Wendy van Dijk in 'Obese' de 'strijd op leven en dood' volgt van mensen met overgewicht. Onder haar coaching viel de 280 kilo wegende Danny tweemaal Wendy's gewicht af. Bij een strandwandeling sprong ze op zijn rug om hem het verschil te laten voelen.

Yvon Jaspers zei dat commerciële zenders geen geld en tijd hebben om kandidaten echt te begeleiden, ook in de nasleep van een programma. "Ik vind dat onbegrijpelijk. Jaspers moet weten dat je zulke programma's alleen kunt maken als je oprecht geïnteresseerd bent in deelnemers. Als je met elkaar in contact blijft, ook als de camera niet draait. Onze presentatoren zijn niet voor niets de beste. Ze komen niet binnen om een tekstje op te lepelen, maar zijn overal bij betrokken en denken mee over oplossingen. Herman den Blijker heeft nog contact met veel restauranthouders uit zijn programma's."

En de deelnemers aan 'Obese'? Dun worden is gemakkelijker dan dun blijven. "Spreek gerust van een chronische ziekte. We begeleiden de deelnemers tot een jaar na de uitzending. Ook als dat overbodig lijkt. Het is een misvatting dat commerciële programmamakers hun verantwoordelijkheid niet nemen."

Zorgen die maatschappelijk getinte programma's er volgens Galjaard voor dat de gemiddelde RTL 4-kijker weet hoe de wereld eruit ziet? "Wel als je RTL Nieuws erbij rekent, omdat je in de overige programma's weinig buitenland of politiek ziet. Overigens vond ik ons verkiezingsdebat in Carré een verademing, vele malen beter dan het debat van de NOS. Niet simpeler, maar wel toegankelijker. Jazeker, het nieuws trekt precies dezelfde kijkers als het amusement."

Een programma dat opvalt omdat het amusement met opinie vermengt, is het satirische 'Dit Was Het Nieuws', waarin presentator Harm Edens en panelleden Raoul Heertje en Thomas Acda de actualiteit eens stevig uitwringen. Ze schuwen de scherpe grappen niet, de botte evenmin. De Tros lag zelf wel eens onder vuur in het programma en stopte ermee. Is het wel geschikt voor de RTL-kijker?

"Dat het te scherp is, blijkt niet uit kijkcijfers. Als het te grof is, haakt de kijker vanzelf af. Het programma wordt intelligent gemaakt en is toegankelijk voor een breed publiek. Als ik het bij de publieke omroep voor het zeggen had, had ik het nooit geskipt. Ik was blij dat ze naar RTL 4 wilden komen. Het vooroordeel bestaat dat je bij de commerciële omroep gemuilkorfd wordt, dat je adverteerders niet voor het hoofd mag stoten. Maar na het eerste gesprek waren de makers positief over onze professionaliteit. Waar de grens ligt? Als een adverteerder geschoffeerd wordt en het is niet geestig en onnodig kwetsend, dan haal ik het eruit. Maar dat geldt ook voor andere programma's. Overigens ging ik er zelf ook eens over tafel. Ik vond dat niet nodig, maar het moet kunnen."

Wint 'Wie is de Mol?' nu eindelijk de Televizier-Ring?
Vier keer eerder was 'Wie is de Mol?' genomineerd, maar nog nooit won het avontuurlijke Avro-programma rond de ontmaskering van een saboteur, de Gouden Televizier-Ring. Waarom zou het nu eigenlijk anders aflopen? "De concurrentie is groot", zegt presentator Pieter Jan Hagens over 'The Voice of Holland' en het praatprogramma 'Voetbal International', "maar ik heb een grenzeloos vertrouwen in onze fans. Dat The Voice miljoenen kijkers trekt, zegt mij niet zoveel. Want het is maar de vraag of al die mensen ook gaan stemmen. Terwijl de 'Wie is de Mol?'-kijker enorm gemotiveerd is. Onze diehard-fans hebben heel veel voor het programma over."

Als RTL 4 vanavond wint, is dat voor de derde keer op rij. Rechtvaardigt dat de conclusie dat RTL 4 de beste televisiemaker is? "Ik zou daar voorzichtig mee zijn omdat er meer factoren meespelen. Ons nadeel is dat 'Wie is de Mol?' een half jaar geleden op de buis was, terwijl de andere twee genomineerden vanavond tijdens de uitreiking hun uitzending hebben, en ongetwijfeld gebruik maken van de mogelijkheid om de stemming te beïnvloeden. Als 'Wie is de Mol?' wint, spreekt daaruit vooral de waardering van de kijker. Ik gun het iedereen die de afgelopen elf jaar aan ons programma heeft gewerkt." De publieke omroep heeft een ambivalente relatie met amusement, en wil dat een programma inhoud heeft. Is dat geen nadeel bij deze prijs, waarbij de allergrootste massa bereikt moet worden? "Ik vind het wel mooi dat wij ons niet op de allergrootste massa hoeven te richten, maar dat je nog iets meer van een programma kunt verwachten. Zoals dat in mijn ogen ook geldt voor 'Wie is de Mol?'." De uitzending waarin Mies Bouwman de 46ste Gouden Televizier-Ring uitreikt, begint om 20.30 uur op Nederland 1.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden