Wij Nederlanders zijn niets gewend

Mediaondernemer Derk Sauer woont al bijna dertig jaar in Rusland. Hij kijkt inmiddels met een andere blik naar Nederland. 'Russen komen sneller over gebeurtenissen als een aanslag heen.'

Hij pendelt al jaren tussen twee werelden. De aanslagen in Parijs waren weer zo'n moment waarop Derk Sauer (63) dat besefte. "Wij Nederlanders (hij spreekt nog altijd over wij, red.) zijn niets gewend. De aanslagen waren vreselijk, maar ik verbaas me er over hoe snel Nederlanders van slag raken. In andere landen komen zoveel meer mensen om het leven door geweld."

Zeker in Rusland, al bijna dertig jaar Sauers thuisland, zijn mensenlevens relatief. Terwijl de Fransen massaal rouwden om de slachtoffers van Parijs, bleef het in Rusland stil nadat een passagiersvliegtuig met 224 inzittenden neerstortte. Ook nadat president Poetin had toegegeven dat het om een aanslag ging.

"Het kwam wel als een schok, maar Russen komen sneller over dit soort gebeurtenissen heen. Voortdurend vallen hier vliegtuigen uit de lucht. Iedere dag is er wel een bejaardentehuis dat in de fik vliegt." Ook aanslagen worden anders benaderd, zegt Sauer. "We (ook nu praat hij over wij, red.) hebben Tsjetsjenië meegemaakt en Beslan." Daar kwamen bij een gijzelingsactie in 2004 in een school 334 kinderen en volwassenen om het leven.

Hij bezoekt Amsterdam regelmatig en bezit daar een ruim appartement aan het Westerdok. Het uitzicht is fenomenaal. De Westertoren prijkt in de verte en vanaf het dakterras is te zien hoe de boten over 't IJ varen.

Het gesprek vindt plaats in de woonkamer. Sauer, gekleed in een donkere spijkerbroek en een donkerblauwe trui, zit op het puntje van een leren, crèmekleurige fauteuil, ellebogen op de knieën. In de hoek van de kamer liggen yogamatjes; Sauer en zijn vrouw zijn yogafanaten. Er staan weinig persoonlijke spullen in dit huis - 'mijn woonplaats is Moskou' - maar in één van de logeerkamers hangt een ingelijst exemplaar van de eerste voorpagina van The Moscow Times.

Aan die krant, Sauer was de oprichter, blijft hij verknocht, al is het nog maar een schim van wat de krant ooit was. Onder de nieuwe Russische eigenaar is de koers veranderd. De krant verschijnt nog maar één keer per week en richt zich vooral op uitgaan. Sauer: "Een verarming, weer een kritische stem weg."

Sauer is een autoriteit binnen de Russische mediawereld. De mediaondernemer heeft verschillende titels, waaronder Cosmopolitan, Playboy en The Moscow Times, groot gemaakt in Rusland. Nu is hij betrokken bij de grootste onafhankelijke nieuwssite van het land, RBK. Tot juli was hij directeur, inmiddels is hij vicepresident van Oneksim - de financieringsmaatschappij die RBK in bezit heeft.

Sauer trad in juli bewust terug omdat 'zijn persoon onderdeel dreigde te worden van politiek gedoe'. In zijn functie als directeur werd hij dagelijks uitgescholden.

Hoe is dat nu?

"Mijn functie is niet echt veranderd. Ik ga nog elke dag naar hetzelfde kantoor. Het was even rustig, maar vorige week stonden er weer mensen voor de deur met spandoeken: 'Sauer go home'."

Nederlanders liggen ineens onder een vergrootglas, zei u na de ramp met MH17. Hoe is dat nu, na het verschijnen van het MH17-rapport van de Onderzoeksraad?

"Vanuit Russische perspectief viel dat rapport mee. Rusland heeft enorm campagne gevoerd aan de vooravond van de verschijning. Bewijzen werden aan de kant geschoven, Russische onderzoekers klaagden dat er niet naar hen werd geluisterd. Maar na publicatie bleek dat het gebied van waaruit de raket werd afgeschoten, groter is gehouden dan gedacht. Dus de Russen konden zeggen: er is niets bewezen, ook de Oekraïners hadden die raket kunnen afvuren.

"Inmiddels is het verhaal uit de belangstelling verdwenen. Dat is waar de Russen op gokken: alles wat lang duurt, wordt uiteindelijk vergeten. Nederland is geen issue meer. In Oekraïne valt qua propaganda niets meer te halen. Het conflict ontwikkelt zich niet. Er is geen heldhaftig verhaal meer te vertellen, het kost alleen maar ontzettend veel geld. Nu is Syrië de nieuwe Hollywoodfilm waarin stoere Russische piloten hun kracht tonen. Daarover gaan alle nieuwsuitzendingen."

Heeft Rusland zo'n heldenverhaal nodig?

"Ik las laatst een interessante analyse. Rusland heeft alleen een buitenlands beleid. Ik denk dat dat klopt. De voormalige Amerikaanse president Clinton zei: 'It's the economy stupid'. Poetin heeft daar van gemaakt: 'It's war stupid'. Het land verkeert in permanente oorlog met de rest van de wereld. In twee, drie jaar is Rusland volledig gemilitariseerd. Het land wordt omgeven door al dan niet bestaande vijanden: de Amerikanen, de Navo, jihadisten.

"Het is een soort heilige oorlog die het land voert. Poetin heeft zijn macht veroverd met zijn optreden in Tsjetsjenië en daar heeft hij gemerkt hoe effectief het is om een vijandsbeeld te creëren. Het leidt af van de structurele, economische problemen."

Toch zien veel Russen dat anders. Er is een grote middenklasse ontstaan onder Poetins bewind. Hoe verklaart u zijn succes?

"Poetin is een fascinerend man. Ik heb hem vaak horen spreken en wel eens de hand geschud. Hij heeft charisma en humor. Niet het soort humor waar westerlingen van houden: grappen over minderheden, over het Westen. Russen vinden dat geweldig. Hij heeft een enorme dossierkennis en kent als geen ander de zwakte van zijn tegenstander. Tactisch is hij een meester, maar structureel verandert er weinig. Toen ik hier bijna dertig jaar geleden kwam, was er geen snelweg tussen Sint-Petersburg en Moskou. Die is er nog steeds niet, het gaat om slechts 750 kilometer."

Onder Poetins bewind hebben veel buitenlandse ondernemers al dan niet gedwongen Rusland verlaten. De macht van buitenlandse bedrijven is de laatste jaren sterk ingeperkt. Zo mogen mediabedrijven nog maar 19 procent van de aandelen in een Russisch bedrijf bezitten. Sauer heeft zich als Nederlander in Rusland altijd staande weten te houden.

Heeft u wel eens concessies moeten doen?

"Niet echt, maar je moet wel rekening houden met de omgeving waarin je werkt. Ik zou nooit een columnist á la Theodor Holman of Theo van Gogh in dienst nemen. Een paar kritische columns over Poetin en je kunt de tent sluiten. Dus concentreren we ons op hard nieuws en daar doen we geen concessies. We hebben laatst uitgebreid onderzoek gedaan naar bedrijfswinsten. Daaruit blijkt dat 96 procent van die winsten uit olie- en gasbedrijven afkomstig zijn. 96 procent!"

"We gaan heel voorzichtig te werk, zeker bij onderzoeksjournalistiek. We moeten veel checken; alles zeker weten. Zeker in Rusland zijn veel valse documenten in omloop."

"Rusland is een 'verlichte' dictatuur, daar moet je rekening mee houden. Neem belastingadvocaat Sergej Magnitski (hij werd in 2009 in een Moskouse cel doodgeknuppeld omdat hij volhield dat overheidsfunctionarissen fraude pleegden, red.). Een goudeerlijke man. Hij had beter kunnen toegeven, vluchten naar het buitenland en een boek schrijven over zijn belevenissen."

Ik kan me voorstellen dat u zo'n repressieve omgeving op een gegeven moment zat bent. Denkt u wel eens aan teruggaan?

"Nu niet, ik heb hier bovendien een interessante baan. En ik wil blijven volgen wat hier gebeurt. Bovendien kent Rusland veel parallelle samenlevingen. Micro gebeurt er heel veel, jonge Russen zijn ondernemend. Mijn zoon Tom heeft een eigen bedrijf in Moskou. Hij verhuurt voetbalvelden, dat loopt als een tierelier. Hij zou hier nooit weg willen. Zijn generatie heeft niets met politiek. Hij en zijn vrienden denken: we krijgen Poetin toch niet weg, we concentreren ons op andere dingen."

Wie is Derk Sauer?

Geboren op 31 oktober 1952 in Amsterdam.

Zijn journalistieke carrière begint bij het blad Twintig van de Vereniging van Dienstplichtige Militairen. In 1979 stapt hij over naar Nieuwe Revu waar hij werkt als verslaggever en hoofdredacteur.

In 1989 vertrekt hij richting Rusland waar hij in 1992 samen met Annemarie van Gaal uitgeverij Independent Media opzet. Van de Engelstalige The Moscow Times maakt hij een succes, net als van Playboy, Cosmopolitan en Men's Health.

In 2005 verkoopt Sauer zijn bedrijf aan het Finse Sanoma voor 142 miljoen euro.

In 2010 verwerft hij een minderheidsaandeel in NRC Media dat hij in 2015 verkoopt.

Drie jaar geleden wordt hij gevraagd als directeur van de Russische nieuwssite RBK. Inmiddels is hij vicepresident van Oneksim, de financieringsmaatschappij die RBK bezit.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden