Wij kunnen Syrië alleen maar verder ontwrichten

President Obama overweegt serieus om in te grijpen in Syrië.Beeld AP

Het is merkwaardig dat nu zelfs 'vredesactivisten' inzetten op militaire interventie in Syrië. Dit dient niets uit te maken. Het Westen moet wegblijven uit het Syrische wespennest, zelfs als chemische wapens worden ingezet.

De discussie over al dan niet ingrijpen in de Syrische burgeroorlog woedt ook in Nederland al geruime tijd. Enerzijds wordt gezegd dat niets doen een optie is en hoewel het moeilijk is aan de zijlijn te blijven, is dat wel het verstandigst. Bovendien, zo stelde onlangs de voormalige gezant van de Verenigde Naties voor Syrië, Kofi Annan, zou het al te laat zijn voor militair ingrijpen in Syrië. Anderen beargumenteren dat de huidige politiek van non-interventie een massamoord faciliteert en bovendien gevaar oplevert voor Nederland in de vorm van jihadisme. Ingrijpen zou verstandiger zijn.

Nu vermoedens sterker worden dat het regime chemische wapens heeft ingezet tegen rebellen wordt de roep tot interventie luider. Zo zei Jan Jaap Oosterzee vorige week in deze krant dat de tijd voor militair ingrijpen in Syrië is aangebroken. Indien nodig zou dit volgens hem zelfs buiten de VN Veiligheidsraad om moeten kunnen.

Ook de vredesorganisatie waarvoor Oosterzee werkt, IKV Pax Christi, pleit sinds kort voor beperkt militair ingrijpen tegen Assad. In Amerika zien we dezelfde ontwikkeling. Hoewel de Amerikaanse bevolking het Syrische conflict tot nu toe niet als zijn verantwoordelijkheid beschouwt, wordt de drang om op te treden ook in de Verenigde Staten sterker. Zelfs personen die normaal gesproken als terughoudend te boek staan, zoals de democratiseringsdeskundige Larry Diamond, maken zich inmiddels hard voor militaire acties tegen Syrië.

Chemische wapens
Hoewel het voorstel om in Syrië in te grijpen begrijpelijk is, verandert de inzet van chemische wapens feitelijk gezien helemaal niets aan de situatie in het land. Nog afgezien van het feit dat chemische wapens 'notoir ineffectief' zijn, maken ze de toch al schrijnende omstandigheden van de Syrische bevolking niet per definitie nog ellendiger. Chemische wapens zijn een gruwelijk middel, maar niet perse dodelijker of destructiever dan mortiergranaten, antitankwapens, bommen, scudraketten of zelfs kogels. Bovendien zal Assad, gezien de praktische beperkingen ervan, chemische wapens niet gemakkelijk op grote schaal kunnen inzetten.

Een militaire interventie wordt daarnaast niet gemakkelijker nu mogelijk chemische wapens zijn gebruikt. Het tegenovergestelde is eerder het geval. Om zich te beschermen tegen een chemische aanval moeten militairen zware pakken dragen, waardoor ze minder gemakkelijk kunnen bewegen en sneller uitgeput raken.

Maar zelfs als dat aspect niet zou meespelen, dan biedt interveniëren vandaag de dag geen beter perspectief dan bijvoorbeeld een jaar geleden. De situatie in Syrië blijft uiterst complex en ongrijpbaar met allerlei verschillende strijdende partijen die alle eigen belangen nastreven en andere einddoelen voor ogen hebben. Bovendien is geen van die partijen een natuurlijke bondgenoot voor het Westen.

Na de 'overwinning' begint de nachtmerrie pas echt
Conventioneel gezien zijn de troepen van Assad geen partij voor de militaire overmacht van de Amerikanen of de NAVO. We hebben echter in Irak en Afghanistan gezien hoe een dergelijk conflict zich na een 'overwinning' kan gaan transformeren in een militaire nachtmerrie. Zelfs wanneer Westerse troepen zich snel uit de voeten maken na Assad te hebben verdreven is de kans levensgroot dat Syrië een onbestuurbaar, chaotisch land blijft waar elkaar beconcurrerende extremisten strijden voor de macht. Een dergelijk scenario is eveneens funest voor de stabiliteit van de regio. Wie dat beeld overtrokken vindt doet er goed aan eens een kijkje in post-Khadaffi Libië en de omringende regio te nemen.

Is Syrië dan stabieler als we niets doen? Waarschijnlijk niet, maar gezien onze invloed op de uiteindelijke toestand van het land zo beperkt is, bestaat er geen enkele reden om dat destabiliserende proces te versnellen met onze acties.

Het spel van de 'rode lijnen'
Toch is de basis voor militaire interventie al gelegd. President Obama heeft het gebruik van chemische wapens door Assad namelijk een 'rode lijn' genoemd, waarvan het passeren 'enorme consequenties' zou hebben. Wat die gevolgen precies inhouden, is nog compleet onduidelijk.

Door in het vage te blijven, probeert Obama wellicht de ruimte te behouden om te manoeuvreren. Maar geheel vrij is hij door het noemen van rode lijnen beslist niet langer. Wanneer het Syrische regime de grenzen overschrijdt, dan zullen de Amerikanen moeten reageren, in welke vorm dan ook.

Het 'spelletje' van de rode lijnen kan uiteindelijk als een boemerang terugwerpen. Ook voor de Iraanse regering zijn immers grenzen opgesteld waar het gaat om het nucleaire programma. Als Obama aarzeling toont bij het bewaken van gestelde grenzen voor Assad zal Iran daaruit concluderen dat hij bluft en daarmee de positie van Teheran versterken. Obama kan zijn geloofwaardigheid dan ook maar op één manier herwinnen: door uitvoer te geven aan zijn dreigementen, waardoor de kans op verdere escalatie in Syrië en de regio alleen maar toeneemt.

Blijkbaar beseffen voorstanders van militair ingrijpen zoals Oosterzee niet dat het opstellen van rode lijnen een contraproductieve werking heeft die het gehele Midden-Oosten verder kan destabiliseren. Het valt dan ook te hopen dat Westerse regeringsleiders zich niet in een volgend wespennest laten slepen en hun hoofd wel koel weten te houden. Alle 'goedbedoelde bedreigingen' van vredesactivisten ten spijt; wij kunnen Syrië alleen maar verder ontwrichten.

Stephan de Vries is politiek analist. Hij schreef dit artikel op persoonlijke titel en is samen met collega Dieuwertje Kuijpers te volgen via het defensieblog Stukje Duiding.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden