Wierook of sokken

De tentoonstelling 'Huis van God' is te zien in het Bijbels Museum in Amsterdam t/m 9 nov. Open van ma t/m zat 10-17 uur en op zon- en feestdagen van 13-17 uur.

De voorbijganger zal op grond van uiterlijke kenmerken een kerk niet verwarren met een moskee en een moskee niet met een synagoge, toch zoekt de tentoonstelling de vaste elementen niet aan de buitenkant, maar binnenin het gebouw.

De synagoge, die het tabernakel als voorloper heeft en tot ontwikkeling kwam in de zesde eeuw voor de jaartelling, telt een drietal van deze elementen: de naar Jeruzalem gerichte kast met de Ark, waarin de torarollen bewaard worden, de biema, een verhoging vanwaaraf de voorganger leest en een speciale afdeling voor vrouwen, hoewel conservatieve en liberale stromingen binnen het jodendom deze scheiding niet strikt handhaven.

De kerk, in het Grieks letterlijk het huis van de Heer, bracht de samenstellers meer problemen op hun zoektocht naar blijvende kenmerken. In het uit de basiliek voortkomende gebouw werd na de Reformatie het roomse altaar vervangen door de protestantse preekstoel. En die verandering bracht dusdanige wijzigingen met zich mee, dat eigenlijk niet meer van een 'stayer' binnen de kerk gesproken kan worden. In de vitrines is daarom een tweedeling aangebracht, aan de ene zijde ligt de roomse liturgie, aan de andere het in de protestantse kerken gebruikte Woord. Bij de rooms-katholieken schittert het koper, bij de protestanten blinken zilveren schalen.

De wortels van het jongste monotheïstische godshuis, liggen in het huis van de profeet Mohammed in Medina. De moskee heeft de mirhab, gebedsnis richting de heilige Ka'aba in Mekka, de afgescheiden ruimtes voor mannen en vrouwen en de minbar, het lage preekgestoelte. Dit preekgestoelte is als enige daadwerkelijk aanwezig. Met platen beplakte zuiltjes symboliseren de kansel en de biema.

Hoewel de samenstellers niet de religies, maar hun godshuizen centraal hebben willen stellen, hebben zij gezocht naar 'iets' wat de godsdiensten bindt. De keuze viel op reinigend water en eeuwig brandend licht. Zo wordt de bezoeker op de drie afzonderlijke pleintjes verwelkomd met een joodse priesterschaal, een wijvat of een complete blauwgeblokte wasbak met twee kraantjes (waaruit overigens geen water komt). En bij de uitgang branden de ner tamied, de gods- en moskeelampen.

Door daarnaast veelal uit de eigen collectie afkomstige godsboeken en andere religieuze voorwerpen als een mekka-kompas en de voorhang van het heilige der heilige te tonen, vervalt het verschil tussen een kleine tentoonstelling over drie religies uitgeoefend in het godshuis en één over godshuizen an sich. De religieuze pleintjes bieden dan wel een kijkje op wat leeft binnenin een godshuis - leren, vieren en bidden - en wat de blijvende elementen hierin zijn, ze gaan echter voorbij aan het geven van antwoord op de vraag waarom een godshuis eruitziet zoals het eruitziet. Grondvormen, kleuren, bouwstijlen, architecten, moeten op deze tentoonstelling worden gemist.

Wat ook ontbreekt zijn sfeervolle geluiden en kenmerkende geuren op het 'Huis van God'. Liturgie en prediking zijn onontbeerlijke 'vulling' van een huis van God. En wat kenmerkt de verschillende godshuizen nu meer dan een zachte geur van wierook of sokken? De prachtige foto's van godhuisgangers gemaakt door Ad van Denderen, Han Singels en Ben Bergman compenseren gelukkig nog iets van de gemiste sfeer.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden