Wiebes blijft bij licht toezicht Belastingdienst, ondanks kritiek

Beeld ANP

Bedrijven onder horizontaal toezicht maken bij hun aangifte evenveel fouten als andere firma’s, blijkt uit onderzoek.

Het toezicht van de Belastingdienst op grote ondernemingen zit goed in elkaar, schreef staatssecretaris van financiën Wiebes dinsdag aan de Tweede Kamer. Hij schrijft op basis van eigen onderzoek van de Belastingdienst dat grote ondernemingen zeer tijdig zijn met hun aangifte en betalingen. Maar de conclusies uit dat rapport zijn een stuk minder rooskleurig dan hij doet voorkomen.

Onderzoekers van het Centrum voor Kennis en Communicatie van de Belastingdienst namen het toezicht van de fiscus onder de loep. In het rapport van dinsdag concluderen zij dat meer dan de helft van alle grote organisaties in Nederland een belastingaangifte doet die niet klopt. Wanneer de fiscus de boeken van deze bedrijven controleert, is er per bedrijf gemiddeld zo’n 2 miljoen euro aan gemiste vennootschapsbelasting op te halen, en zo’n 71.000 euro aan gemiste omzetbelasting.

Die omissies komen alleen aan het licht als de fiscus daadwerkelijk controle doet bij bedrijven. De dienst doet echter steeds minder boekenonderzoeken. Sinds 1996 is dat aantal met bijna 70 procent gedaald, en vorig jaar werden er opnieuw minder boekencontroles gedaan dan gepland. Deze daling komt voor een belangrijk deel door een nieuwe vorm van toezicht op basis van wederzijds begrip en vertrouwen waar de fiscus sinds 2005 mee werkt.

Bij bedrijven die onder dit zogenoemde ‘horizontale’ toezicht vallen, bijna een kwart van alle grote organisaties, doet de fiscus in principe geen boekenonderzoeken. Door minder tijd te steken in controles bij ‘nette’ bedrijven zouden inspecteurs meer tijd overhouden voor bedrijven die wél dingen fout doen. Eerder bleek al dat van die beoogde tijdsbesparing weinig terechtkomt.

Samenhang

Uit het nieuwe onderzoek blijkt voor het eerst dat bedrijven die onder dit lichtere toezicht vallen helemaal geen betere aangiftes doen dan andere bedrijven. Kritische inspecteurs waarschuwen al jaren dat de fiscus door ‘horizontaal toezicht’ belastingopbrengsten misloopt. Zij konden hun vermoedens moeilijk staven omdat het toezichtsysteem jarenlang niet werd onderzocht. Het rapport dat dinsdag naar buiten kwam toetst voor het eerst een aantal aannames waarop het nieuwe toezichtmodel is gestaafd.

Voor het onderzoek deden belastinginspecteurs bij 332 organisaties een boekencontrole, en bij meer dan de helft legden zij minstens één correctie op. Er bestaat geen samenhang tussen de vorm van toezicht en het aantal correcties dat is opgelegd, concluderen de onderzoekers. Samenhang tussen het bedrag dat te weinig is betaald en de vorm van toezicht is er volgens hen evenmin.

Bedrijven met ‘horizontaal toezicht’ kregen voor de vennootschapsbelasting juist méér belastingcorrecties opgelegd dan andere bedrijven. Bij de omzetbelasting kregen ‘horizontaal toezicht’-bedrijven weliswaar minder correcties, maar het totaalbedrag dat deze bedrijven moesten nabetalen was relatief hoger dan bij andere bedrijven. De belangrijkste aanname onder horizontaal toezicht – dat minder controles nodig zijn omdat deze bedrijven betere aangiftes doen – wordt door het rapport juist onderuitgehaald.

Herziening

Wiebes blijft vasthouden. ‘Het onderzoek bevestigt de waarde van […] horizontaal toezicht’, schreef hij aan de Kamer. ‘Met de conclusies kan deze vorm van toezicht verder worden ontwikkeld.’

De reactie is tekenend voor de manier waarop de discussie over horizontaal toezicht al jaren wordt gevoerd. Inspecteurs waren bezorgd, maar vonden geen gehoor bij het management. Tjibbe Joustra, die onlangs onderzoek deed naar de besluitvorming binnen de Belastingdienst, concludeerde dat er een te groot gat was tussen de top van het ministerie en de werkvloer. Zelfs de nieuwe baas van de Belastingdienst pleitte vorige maand in een interne brief voor een herziening van het horizontaal toezicht. Nederland zou zich volgens hem meer moeten aansluiten bij de wijze waarop toezicht op aangifte in andere landen is georganiseerd.

Al met al heeft de Belastingdienst nu meer dan tien jaar bij grote bedrijven een systeem gebruikt waarvan onduidelijk was of het werkt. Er is nu voor het eerst een onderzoek dat veel vraagtekens zet bij het toezichtmodel. Die kritiek, net als die van de eigen inspecteurs en van de baas van de Belastingdienst, wordt door de staatssecretaris genegeerd. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden