Wie zijn kapitalistische bril afzet, ziet in de bijbelse luilak opeens een verzetsheld

De Open Poort, protestants-oecumenisch tijdschrift rond geloof en samenleving, wijdt een themanummer aan de financiële wereld. Het verbindende motto luidt: 'Hoe durven ze?' Dat belooft weinig goeds voor de mensensoort van graaiende zakkenvullers.

Vroeger was, zo schrijft het blad, rijkdom beschamend omdat er nog zo veel armoede was. Die armoede is er nog steeds, want in Nederland leeft een kleine negen procent van de huisgezinnen onder de lage inkomensgrens. Maar armoe is eigen schuld, zo oordeelt het neoliberalisme, althans in de analyse van De Open Poort. De rijke ontvangt een pluim en de arme krijgt een schop na. Die laatste krijgt de raad zich 'actief en participatief op te stellen'. Zelfverrijking geldt daarentegen niet meer als een probleem.

En dat in een tijd waarin kristalhelder blijkt dat het neoliberalisme een vreselijke crisis heeft veroorzaakt. Daar komt bij dat 'alle religieuze tradities en morele systemen die voorafgingen aan de moderne wereld, gierigheid, hebzucht, overbodige luxe en egoïsme veroordelen.' De Open Poort prijst alternatieve banken die microkredieten geven en ook het islamitische bankieren.

Het blad worstelt wel met een beroemde gelijkenis van Jezus, die in twee versies voorkomt in het Nieuwe Testament, in de evangeliën van Matteüs en Lucas, en waar het neoliberalisme naar zou kunnen verwijzen. Een rijke man gaat op reis en geeft aan drie van zijn knechten een bedrag in handen. De ene krijgt vijf talenten, doet er tijdens de afwezigheid van zijn baas goede zaken mee en maakt er tien talenten van. De tweede knecht ontvangt twee talenten en maakt daarvan vier. De derde knecht krijgt één talent, verstopt dat onder de grond en overhandigt het aan zijn heer, die hem bij terugkomst uitfoetert en zegt dat hij het bedrag minimaal op de bank had kunnen zetten.

Volgens de gangbare uitleg wil Jezus dat iedereen het maximum uit zijn mogelijkheden haalt, of zich, in de taal van het neoliberalisme, 'actief en participatief' opstelt. Dat doet de minst getalenteerde knecht niet en daarom geldt hij al bijna twee millennia als een bange jansalie. Bram Grandia, theoloog en voormalig pastor bij het IKON, rekent af met die visie. Volgens hem staat de rijke man niet model voor Jezus maar voor koning Herodes, met al diens wanpraktijken, waaraan die eerste twee knechten meededen en de derde niet. De laffe luilak was dus een verzetsheld. 'Over de plaag van een christelijke talentenjacht', zo luidt de ondertitel van Grandia's bijdrage. Voor een politieke lezing van het Evangelie hoef je geen marxistische bril op te zetten, maar moet je vooral een kapitalistische bril afzetten, citeert hij professor Krijn Strijd, blind vertrouwend op de objectiviteit van het blote oog, dat zonder twijfel links is.

Protestants Nederland, maandblad van Vereniging Protestants Nederland, geeft de zestiende-eeuwse humanistische denker Erasmus het woord, over misstanden in de katholieke kerk. Over katholieke theologen van zijn dagen schrijft hij in zijn beroemde boek Lof der Zotheid: "Ze zijn zonder uitzondering zo geleerd en zo moeilijk te begrijpen dat zelfs voor de apostelen een tweede uitstorting van de Heilige Geest nodig ware, wanneer dezen eens met dit nieuwbakken soort theologen over al deze zaken moesten disputeren." Later kreeg Erasmus spijt van veel wat hij schreef, omdat hij vreesde de weg te hebben gebaand voor een beweging die hij veel te fel vond: de protestantse reformatie. Er waren mensen die Erasmus ervan verdachten een ghostwriter te zijn van Luther. Maar toen in 1521 de Rijksdag van Worms de (Duitse) rijksban uitsprak over Luther schreef Erasmus: "Wat heeft zijn [Luthers] roekeloze onderneming een macht aan rampen ontketend". Als hij dat had kunnen voorzien "dan had ik sommige dingen die ik geschreven heb ofwel niet geschreven of heel anders."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden