Vaccinatiestrategie1,8 miljoen

Wie zijn die niet-gevaccineerden? En hoe kan de overheid hen nog bereiken?

De XL vaccinatielocatie Breepark bij Breda. Beeld ANP
De XL vaccinatielocatie Breepark bij Breda.Beeld ANP

Hoewel de vaccinatiegraad in Nederland hoog is, hebben nog altijd 1,8 miljoen mensen geen prik in de arm. Wie zijn zij?

Een vaccinatieplicht is nog altijd een brug te ver. Maar het kabinet lijkt wel zijn geduld te verliezen met de ongevaccineerde Nederlanders, bleek vrijdag in de persconferentie. Testen is in het najaar niet meer gratis, en, hoewel de overheid niemand wil dwingen, zeggen niet-gevaccineerden zelf dat zij op zijn minst druk ervaren om toch die prik te laten zetten.

Een hoge vaccinatiegraad is een belangrijke pijler van het huidige kabinetsbeleid. Hoewel vaccinaties niet 100 procent beschermen tegen een infectie en overdracht van het virus, worden de meeste gevaccineerde mensen veel minder ziek dan niet-gevaccineerden.

Dus blijft het kabinet aandringen. En worden er allerlei campagnes gestart om de laatste twijfelaars over de streep te trekken. Wie zijn die 1,8 miljoen mensen die nog niet gevaccineerd zijn? Kan het kabinet hen alsnog verleiden tot een prik? Een inventarisatie.

1. De jongeren

Dit is misschien wel de simpelste niet-gevaccineerde groep wanneer we het hebben over wat er moet gebeuren om hen tot een prik te verleiden. Het enige wat hier nodig lijkt, is een beetje geduld.

Jongeren waren pas vlak voor de zomer aan de beurt om een afspraak te maken, dus een deel heeft simpelweg nog niet de kans gehad een prik te laten zetten. Een ander deel ging bijvoorbeeld op vakantie naar het buitenland. De verwachting is dat ook zij, nu de zomervakantie op haar eind loopt, de komende weken een afspraak zullen plannen.

Jongeren op vakantie in het Zeeuwse Renesse. Verwacht wordt dat wanneer de zomervakantie op zijn einde loopt, veel jongeren alsnog een prikafspraak zullen maken.  Beeld ANP
Jongeren op vakantie in het Zeeuwse Renesse. Verwacht wordt dat wanneer de zomervakantie op zijn einde loopt, veel jongeren alsnog een prikafspraak zullen maken.Beeld ANP

“We zien dat jongeren wat anders met afspraken omgaan dan ouderen”, zegt een woordvoerder van het RIVM. “Zij lopen minder risico. Ze denken: ik ga eerst nog even met vakantie. Maar de vaccinactiebereidheid is best hoog, blijkt uit onderzoek.”

De GGD laat weten dat er in ieder geval nog ruim 69.000 prikken gepland staan en de verwachting is dat dit aantal nog oploopt. Ook komen er steeds meer mensen zonder afspraak binnenlopen, dat zijn er nu rond de 1500 per dag.

2. Lager opgeleiden en migranten

De vaccinatiebereidheid onder lager opgeleiden, armere stedelingen en migranten is opvallend veel lager dan in de rest van de samenleving.

Eén op de vijf lager opgeleiden wil geen prik, blijkt uit onderzoek van de Erasmus Universiteit. Bij hoger opgeleiden is dit een op de tien. Ook het verschil tussen mensen die weinig en die veel verdienen is groot. Zo zegt 40 procent van de mensen met een minimumsalaris geen vaccinatie te willen, tegenover drie procent van de Nederlanders met de dikste portemonnee.

De laatste grote groep twijfelaars zijn de migranten. Bijna 40 procent van de mensen met een niet-westerse migratieachtergrond zegt niet ingeënt te willen worden.

Dit zijn de groepen waar hoogleraar klinisch microbiologie Heiman Wertheim (Radboud Universiteit) vooral op zou inzetten. “Je wilt hen een kans geven zich alsnog te laten vaccineren”, zegt hij. “Enerzijds omdat zij veelal bij elkaar wonen in een zelfde wijk, waardoor een uitbraak grote gevolgen kan hebben. Anderzijds omdat zij geen toegang hebben gehad tot dezelfde informatie als jij en ik.” Deze groepen, zegt hij, moeten door de overheid geïnformeerd worden in een taal die zij begrijpen.

Daar komt bij dat in deze groepen ook toegankelijkheid een probleem geweest kan zijn. Voor mensen zonder auto of fiets, en die niet gewend zijn hun buurtje uit te komen, kan een vaccinatielocatie te ver weg zijn geweest en de horde om een afspraak te maken te hoog.

Dit zijn ook de mensen waar de GGD’en met bijvoorbeeld prikbussen en kleinschalige flyeracties zich nu op richten. De hoop is dat deze groep met de juiste informatie en wat lichte aanmoediging alsnog vol overtuiging gevaccineerd wil worden.

3. Religieuzen

In de Bijbelgordel, de brede strook van Zeeland naar Overijssel waar veel streng gereformeerden wonen, ligt de vaccinatiegraad laag. Daar willen mensen vanwege religieuze overwegingen geen vaccin, veel ouders laten hun kinderen ook niet vaccineren tegen de kinderziektes waar het Rijksvaccinatieprogramma bescherming tegen biedt. De gedachte daarachter is dat God bepaalt wie ziek wordt. De mens moet zich daar niet in mengen.

In Urk negeerde de gereformeerde Sion-kerk eerder dit jaar de lockdownmaatregelen en stelde de kerk open voor grote diensten. Een publiek dat vanuit religieuze overwegingen zich niet snel zal laten vaccineren.  Beeld ANP
In Urk negeerde de gereformeerde Sion-kerk eerder dit jaar de lockdownmaatregelen en stelde de kerk open voor grote diensten. Een publiek dat vanuit religieuze overwegingen zich niet snel zal laten vaccineren.Beeld ANP

Het lijkt niet voor de hand te liggen dat deze groep massaal tot een vaccin te verleiden is. Dat betekent echter niet dat ze geen aandacht verdienen, zegt epidemioloog Arnold Bosman, die zich bezighoudt met publieke gezondheidszorg. “In 1992 toog ik naar de Bible Belt, tijdens de laatste polio-epidemie daar. Kwam ik daar met een koffertje met vaccins op huisbezoek, terwijl de spanning al om te snijden was. Toen ben ik er wel achter gekomen dat het niet helpt om te zeggen: u moet zich laten vaccineren. Wat wel helpt, is zeggen: er zijn andere manieren om uzelf en uw kinderen te beschermen. Ze zijn minder effectief, maar ze helpen wel.”

4. Zieken

Er is een kleine groep mensen die om medische redenen niet gevaccineerd kan worden, bijvoorbeeld vanwege een auto-immuunziekte. Ook voor mensen met allergieën of die eerder een nare reactie hadden op vaccinaties, kan het verstandiger zijn om het vaccin aan zich voorbij te laten gaan.

Deze mensen zijn afhankelijk van de bescherming die een hoge vaccinatiegraad in de samenleving biedt. Immers: als het virus niet voortwoekert, is de kans dat zij het oplopen kleiner dan wanneer het virus de vrije hand krijgt.

5. De sceptici

Dit is een groep die om uiteenlopende redenen veel wantrouwen heeft tegen vaccins in het algemeen of het coronavaccin in het bijzonder. “De echt hardcore anti-vaxxers kun je bijna niet van gedachten doen veranderen”, zegt epidemioloog Anton Bosman. “Al is het maar omdat uit onderzoek steeds duidelijker wordt dat hun wantrouwen weinig te maken heeft met het vaccin, maar meer met een algemeen verzet tegen de overheid of de samenleving.”

De vraag is nu hoe groot die harde kern is. “Het probleem is dat de mensen die echt fanatiek zijn, ook bijvoorbeeld in hun verzet tegen een mondmasker, veel bereik hebben en vaak charismatisch zijn”, zegt Bosman. De truc voor de overheid is om de mensen die twijfelen los te weken van de sceptici die niet te overtuigen zijn. Bosman: “Twijfelaars hebben behoefte aan informatie van iemand die ze vertrouwen.”

Demonstranten tijdens een protest georganiseerd door actiegroep Viruswaarheid. De harde kern zal zich vermoedelijk niet snel laten vaccineren.  Beeld ANP
Demonstranten tijdens een protest georganiseerd door actiegroep Viruswaarheid. De harde kern zal zich vermoedelijk niet snel laten vaccineren.Beeld ANP

Wat een voordeel is aan deze groep, vanuit epidemiologisch oogpunt gezien: ze zijn verspreid door de samenleving. Anders dan bij religieuzen of migranten in achterstandswijken is de kans daardoor kleiner dat een besmetting bij iemand uit deze groep meteen tot een grote uitbraak leidt.

De vraag is de komende weken wat de twijfelende sceptici gaan doen als hun vrijheid steeds meer beperkt wordt. Het kabinet lijkt te hopen dat zij alsnog eieren voor hun geld kiezen als testen straks niet meer gratis is en bedrijven en organisaties op eigen houtje besluiten alleen nog gevaccineerden toe te laten.

Lees ook:

Kabinet schetst versoepeling, met grote onzekerheden

De hoop was dat in september alle coronamaatregelen van tafel konden. Maar de onzekerheden zijn zo talrijk, dat het kabinet versoepelingen verder uitstelt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden