Wie zijn de werkelijke criminelen eigenlijk?

Leden van een criminele organisatie: wie zijn dat? Kleurig uitgedoste chaoten of keurig in het pak zittende heren met aktetas? Over Eurotop en artikel 140. De auteur is omroeppastor bij de Ikon.

Zaterdagmiddag geniet ik van de demonstratie, een fascinerende kleurrijke groep mensen uit alle delen van Europa. Natuurlijk onvermijdelijk ergens daartussen ook de 'chaoten'. Het is niet zo makkelijk om die club wat in de hand te houden. Steeds slagen ze er weer in grote aandacht te krijgen. Immers waar een grote demonstratie is, is veel pers. Die pers vindt het altijd weer aardig om de kleine oorlog met de ME in beeld te brengen. Lastig voor de organisatie van de demonstratie, lastig voor mensen die meelopen en niet ineens met geweld geconfronteerd willen worden, lastig voor al die mensen die er als 'chaoot' uitzien, maar daarom nog geen straattegels gooien. Als politiek moet je wat, immers de Eurotop moet goed overkomen, daar is stevig in geïnvesteerd. Amsterdam heeft wat te verliezen. Daar is dan gelukkig artikel 140, het 'criminele organisatie-artikel'. Dus maar even niet persoonlijk toetsen - de hoeksteen van zogenaamd rechtvaardig vluchtelingenbeleid - , maar collectief oppakken.

Chaoten, chaosscheppers. Ik worstel me als theoloog door dikke rapporten over schulden van de derde wereld. Ik lees dat die schuldenlast in de laatste tien jaar verdubbeld is tot zo'n 2 000 miljard dollar. Niet meer af te betalen. Ik lees over strenge structurele aanpassingsprogramma's van de incassobureaus van het dominante vrije westen, de Wereldbank en het IMF. Ik lees hoe Derde-wereldlanden drastisch moeten bezuinigen op onderwijs en gezondheidsprogramma's, ik lees dat Unicef heeft berekend dat daardoor de kindersterfte met zo'n 1300 kinderen per dag toeneemt. Ik lees dat staten met hun staatsinstellingen worden afgebroken, dat dictators van het schofterig formaat als een Mobutu beschermd worden. Ik lees dat er geen internationale mogelijkheid is om wat deze misdadigers op banken zetten er weer af te halen en te bestemmen voor het volk.

Dat is de internationale chaos die zich afspeelt op dit moment of, met de woorden van de Braziliaanse vakbondsleider Lula in 1989: “Zonder radicaal te willen zijn of te overdrijven, moet ik u zeggen dat de Derde Wereldoorlog al begonnen is - een stille oorlog, maar daarom niet minder sinister. In plaats dat soldaten sterven, sterven nu kinderen; in plaats van miljoenen gewonden, zijn er miljoenen werklozen; en in plaats van de vernietiging van bruggen, worden nu scholen, ziekenhuizen, bedrijven en gehele economieën neergehaald, het is een oorlog tegen het Latijns-Amerikaanse continent en de gehele derde wereld. Het is een oorlog om de buitenlandse schuld, en het belangrijkste wapen daarbij is de rente - een wapen dodelijker dan de atoombom, vernietigender dan een laserstraal.”

Het is een chaos die je niet tot je door kunt laten dringen. Vijftig jaar na de Tweede Wereldoorlog is er een onvoorstelbare jaarlijkse sterfte van 40 tot 80 miljoen mensen per jaar aan honger, aan epidemieën. Het is niet eens een programmapunt op de Eurotop. Belangrijker is de vraag hoe je mensen die als gevolg van onder andere de enorme instabiliteit, veroorzaakt door deze vorm van inrichting van de wereldeconomie, gaan vluchten of verhuizen buiten de grenzen van Europa houdt. Een 'stabiliteitspact'. Het is cynisch.

Maarten Luther zag in zijn tijd het kapitalisme opkomen. Hij ging tekeer tegen de woekerrente. Met een scherpe pen beschrijft hij wat hij ziet gebeuren. Hij tiert tegen de monopolievorming. Hij ziet hoe men te werk gaat, hoe de kleinen worden geruïneerd. “Hier zou de wereldlijke overheid goed handelen, wanneer zij zulke personen alles afnam wat ze hebben en hen het land uitjoeg”, schrijft hij. Luther roept de koningen en de vorsten op om toe te zien en in te grijpen en deze smerige praktijken te verhinderen. Maar, zegt Luther, ik hoor dat de vorsten zelf metgezellen van de dieven zijn geworden. “Daarom laten zij de dieven hangen, die een gulden of een halve gulden gestolen hebben en werken samen met hen die de hele wereld beroven en meer stelen dan alle anderen (...). Dat schrijft Luther in 1524 in zijn traktaat over de koophandel, waar hij zijn grote preek over de woeker aan toevoegt. Een jaar later breekt de boerenopstand uit.

We zijn nu bijna 500 jaar verder. Wat Luther zag gebeuren in Duitsland begint op wereldschaal waar te worden. Het ingrijpen van God zoals Luther dat hoopte, is uitgebleven. De boerenopstand is bloedig neergeslagen. Precies zoals dat gebeurt met boerenopstanden en vakbondsbetogingen in de Derde wereld. Leiders van kritische groepen verdwijnen. Daar zijn in de VS geschreven handboeken voor. In Latijns-Amerika of in Zaïre weten ze wel hoe ze met 'chaoten' moeten omgaan. In Nederland gebeurt dat beschaafder. Je pakt ze collectief op en stopt ze tijdelijk weg.

Tijdens de Eurotop was er een alternatieve Eurotop. Prof. Ulrich Duchrow, een luthers theoloog die zich de afgelopen jaren intens heeft beziggehouden met het analyseren van deze neoliberale wereldorde (of wereldchaos al naar gelang je kijkt) en die samen met anderen een netwerk Kairos Europa heeft opgezet, zat de laatste bijeenkomst van de alternatieve Eurotop in de Oude Kerk voor. Na alle analyses, en die waren vaak somber, riep hij op tot een actief en creatief verzet en een vasthouden aan de hoop.

Ik droomde wat weg, keek naar de mensen waarvan er een paar als 'chaoten' uitzagen en dacht: Stel je voor, dat de vertegenwoordigers van de miljoenen armen, in groepjes naar het westen komen en dat er een tribunaal is, waarbij ze gevraagd wordt om een zo precies mogelijk signalement van de daders te geven. Ik vermoed dat ze dan spreken over keurig in het pak zittende heren met aktetassen en telefoons en draagbare faxen in dure auto's met particuliere chauffeurs. Na een analyse van hun daden zegt het tribunaal dat het hier om een criminele bende gaat die op een uiterst criminele wijze de wereldeconomie heeft georganiseerd. Even weet de politie niet goed om wie het nu precies gaat. Na overleg met de hoofdofficier van justitie besluit de politie alle snel uitziende mannen met aktetassen, rijdend in auto's met particuliere chauffeurs en mobiele telefoons op te pakken en tijdelijk vast te zetten op grond van artikel 140. Stel je voor.

Ach, misschien is het effectiever dat we de bede uit het Onze Vader: vergeef ons onze zonden, gelijk wij hen die ons iets schuldig zijn kwijtschelden ook letterlijk gaan uitvoeren. Als we het woord vergeven in dit gebed eens tijdelijk gaan vervangen door kwijtschelden. Dan gaat het heel anders klinken. Meer zoals Luther het bedoelde.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden