Wie zijn de hoofdrolspelers in het Fyra-debacle?

Beeld anp

37 getuigen werden afgelopen voorjaar verhoord door de parlementaire enquêtecommissie Fyra. Het leverde ontluisterende gesprekken op, over het vechthuwelijk tussen ministerie en NS, rammelende treininspecties en de reiziger die werd vergeten. Vandaag presenteert de commissie haar eindrapport. Wie spelen daarin een hoofdrol?

Jan Timmer - President-commissaris NS (1996-2001)
Van hem was de uitspraak: 'privatisering is de moeder van al het kwaad'. Toch had het niet tot openbare aanbesteding hoeven komen, vertelde Tineke Netelenbos tijdens haar verhoor. De NS mochten eind vorige eeuw een plan voor exploitatie van de gloednieuwe hogesnelheidslijn opstellen, maar 'verprutsten dit'. Daarna boden de NS onder verantwoordelijkheid van Timmer tijdens de openbare aanbesteding 178 miljoen euro per jaar om flitstreinen te laten rijden over de hsl. Een onrealistisch en onverantwoord hoog bedrag.

Maurizio Manfellotto - President-directeur AnsaldoBreda (sinds 2011)
Hield tijdens zijn verhoor bij de enquêtecommissie hardnekkig vol dat er met zijn treinen niet veel mis was. Manfellotto had kritiek op alle betrokken partijen, maar vooral op de Nederlandse Spoorwegen. "Ik heb in al die jaren nooit een topman van de NS gezien." Hij schermde met goedkeuringen en vergunningen die de verschillende inspectiediensten destijds aan de Fyra gaven. Wat er misging, waren 'banale probleempjes'. Dat klinkt geruststellend, maar daar tegenover staan vele verklaringen vanuit Nederland en België over de volslagen incompetentie van de Italiaanse treinbouwer.

Bert Meerstadt - President-directeur NS (2009-2013)
Verklaarde tijdens zijn verhoor dat de Fyra-treinen die door het Italiaanse bedrijf AnsaldoBreda werden gebouwd, niet of nauwelijks door de NS werden gecontroleerd. Inspectie gebeurde 'op papier'. Meerstadt 'schrok wel even' toen hij destijds voor het eerst het Fyra-ontwerp zag. "Het is eigenlijk een heel rare trein, met een soort eendebek." Dat geen twee toestellen hetzelfde waren, ontdekten de NS pas toen de Fyra al door het Nederlandse landschap reed.

Jan Timmer Beeld anp

Jenny Thunnissen - Inspecteur-generaal van de Inspectie Leefomgeving en Transport (sinds 2008)
Zonder twijfel verantwoordelijk voor het meest opzienbare verhoor tijdens de enquête. De organisatie van Thunnissen moest namens het ministerie van infrastructuur en milieu de Fyra inspecteren. Maar daar bleek, tot zichtbare verbijstering van de enquêtecommissie, in de praktijk geen sprake van. Thunnissen kon de commissieleden niets vertellen over het werk van haar inspecteurs. De inspectiedienst gaf een vergunning voor de treinen af, ondanks een waarschuwing van ProRail dit niet te doen. Er was geen fysieke controle van de toestellen. Had dat niet gemoeten? Het was niet verplicht, hield Thunnissen de commissie voor.

Tineke Netelenbos - PvdA-minister van V&W (1998-2002)
Wilde de Fyra eigenlijk niet hebben, maar besloot toch drie flitstreinen aan te schaffen. Nam begin 2013 het drastische besluit de Fyra van het spoor te halen. Descheemaecker oordeelde vernietigend over deze 'trein van de hel', vanwege loszittende onderdelen, roest, weigerachtige deuren en problemen bij streng winterweer. Nederland kon niet anders dan het Belgische voorbeeld volgen, waarna de Fyra geschiedenis werd. Opvallend: twee inspecteurs verklaarden tijdens hun verhoor dat die treinen best opgelapt hadden kunnen worden.

Marc Descheemaecker - Topman Belgisch spoorbedrijf NMBS (2004-2013)
Wilde de exploitatie van de hsl gunnen aan de NS, tegen de liberale tijdgeest in. Uiteindelijk ging ook zij akkoord met openbare aanbesteding van de spoorlijn. Daarmee werd de kiem voor het Fyra-fiasco gelegd. Netelenbos probeerde in 2000 minister-president Kok nog met een handgeschreven briefje te behoeden voor die aanbesteding. Kok verscheurde die. Tegen de enquêtecommissie sprak de oud-minister: "Als er naar mij was geluisterd, hadden die treinen inmiddels al lang gereden". Maar dat gebeurde dus niet. Netelenbos legde zich daarbij neer.

Wilma Mansveld - PvdA-staatssecretaris van infrastructuur en milieu (sinds 2012)
Ze lijkt, als huidig politiek verantwoordelijke, de enige die zich echt zorgen moet maken over het rapport. Mansveld liet de Fyra onder grote tijdsdruk toe op het Nederlandse spoor, ondanks waarschuwingen over technische problemen. En dat terwijl het alternatief - de Beneluxlijn - was verdwenen. Ze maakte ook bepaald geen beste indruk tijdens haar verhoor met ontwijkende antwoorden.

Tineke Netelenbos Beeld anp
Beeld HH, Felix Kalkman
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden