Wie zijn de harde werkers met oud en nieuw?

D'Hont: 'We hebben prioriteitenlijsten voor het geval er echt weinig tijd is.' Beeld Arie Kievit

Op de bank met een film, en na twaalven de straat op met een glas champagne en oliebollen om buren en vrienden een gelukkig 2016 te wensen? Niet voor wie vanavond 'piket' heeft; nachtdienst tijdens Oud en Nieuw. De restaurator van het Mauritshuis hoopt niet te worden opgeroepen, want dat betekent dat de schilderijen in gevaar zijn. En de taxichauffeur wordt het pas beu na zes uur 's ochtends.

'Kinderchampagne, voor het geval dat'

Lieve d'Hont (29), restaurator in het Mauritshuis

In principe zit Lieve d'Hont vanavond gewoon met haar vriend op de bank in Den Haag met een paar goeie films, oliebollen erbij. En kinderchampagne. Ze verwacht een 'relaxed avondje', maar haar telefoon ligt wel naast haar. Voor het geval dat.

D'Hont werkt als restaurator in het Mauritshuis. In het museum hangen zo'n 250 schilderijen, zoals 'Het meisje met de parel' van Vermeer - vlak naast de Hofvijver waar het jaarlijkse vuurwerkspektakel wordt georganiseerd door de gemeente en de Staatsloterij. Kleine kans dat er iets misgaat natuurlijk, maar mocht er onverhoopt een vuurpijl in het dak vliegen, dan springt D'Hont op haar fiets om 'eerste hulp' te verlenen aan de schilderijen. Want de soms honderden jaren oude werken zijn buitengewoon kwetsbaar.

Kleine temperatuurschommelingen, droogte of vocht kunnen snel schade aanrichten. "Niet dat panelen onmiddellijk gaan bladderen of uit elkaar vallen, maar de boel gaat wel reageren", zegt D'Hont. "Door vocht kunnen werken gaan zwellen en kunnen barstjes ontstaan. Wij hebben daarom niet alleen bhv, bedrijfshulpverlening, maar ook chv, collectie-hulpverlening."

Niet dat D'Hont in geval van nood in haar eentje met schilderijen gaat zeulen. Wel kan ze beveiligers in dat geval instrueren: dat doek eerst, handschoenen aan, de lijst niet aan de bovenkant vasthouden, en meer van die dingen. "Dat er schade ontstaat bij een calamiteit is één ding, maar je wil voorkomen dat er onnodige beschadigingen ontstaan bij de redding", zegt ze. "Natuurlijk ligt het er dan aan hoeveel tijd er is. Ik weet welke handelingen we eventueel kunnen overslaan in nood."

Welk werk ze het eerst zou redden? "We hebben prioriteitenlijsten voor het geval er echt weinig tijd is. Hoe die eruitzien ga ik natuurlijk niet zeggen. Het is ook wel een gewetensvraag, elk schilderij is een uniek object. Maar we gaan ervan uit dat het niet nodig is."

Atilla Selçuk: 'Ik heb vooral jongeren in de taxi, en die drinken meestal alcohol. Soms kunnen ze vervelend zijn, dan zetten ze het raam open en gaan ze naar buiten schreeuwen.' Beeld Jean-Pierre Jans

'Met z'n allen zaten we in de auto af te tellen'

Atilla Selçuk (33), taxichauffeur voor Taxicentrale Amsterdam

In de vijftien jaar dat Atilla Selçuk werkt als taxichauffeur heeft hij nagenoeg elk jaar met Oud en Nieuw gewerkt. Vervelend vindt hij dat niet. Sterker nog, hij zit dan liever in de taxi dan thuis op de bank. "Ik woon wat afgelegen", vertelt hij. "Er is wel wat vuurwerk te zien in mijn buurt, maar dat is het dan ook. In de taxi zie en ervaar ik alles wat er gebeurt in de stad. Verlichting, vuurwerk, feestsfeer en blijdschap. Ik vind het heerlijk."

Rond twaalf uur 's nachts kan hij een half uurtje langs bij zijn familie. Omdat er rond die tijd zo veel vuurwerk de lucht in vliegt, vindt zijn werkgever het te gevaarlijk om de weg op te gaan. Een keer is het voorgekomen dat hij tijdens de jaarwisseling in zijn taxi zat. Selçuk bracht een stel klanten naar een feestje waar zij te laat voor waren. Tijdens de rit sloeg de klok twaalf. "Ik gooide de ramen open en zette de radio hard. Met z'n allen zaten we keihard af te tellen tot het nieuwe jaar en vervolgens werd de champagne opengeplopt. Echt een feestje. Ik kreeg nog een dikke fooi toe!"

Niet alle klanten zijn zo gezellig tijdens Oud en Nieuw. "Ik heb vooral jongeren in de taxi, en die drinken meestal alcohol. Soms kunnen ze vervelend zijn, dan zetten ze het raam open en gaan ze naar buiten schreeuwen. Dat gedrag is meestal wel op te lossen met een grapje. Dan zet ik bijvoorbeeld de radio keihard aan en zeg ik: 'Zo, deze muziek klinkt een stuk beter!' Dan is het lachen, en houden ze op."

Deze positieve aanpak werkt niet altijd. "Vanaf zes uur 's ochtends zijn de meeste mensen naar bed, en blijven drugsgebruikers en zware drinkers over. Sommigen zijn zo van de wereld dat ze allerlei kleinerende en beledigende dingen naar me gaan roepen. Dat is een kwestie van incasseren. Vroeger kon ik mij daar behoorlijk over opwinden, maar ik heb ermee leren omgaan. Wat het beste werkt, is denken: 'Ze zijn dronken, ze weten niet wat ze zeggen'."

Ralf Niesen, verkeersleider bij Pro Rail.

'Het thuisfront is er niet blij mee'

Ralf Niesen (37), verkeersleider bij ProRail, nachtdienst

Hij heeft de hele week al nachtdienst, dus ook met Oud en Nieuw. Op het bureau van Ralf Niesen vier grote computerschermen en vijf kleinere met daarop een wirwar aan groene lijnen, gele lijnen, cijfers en afkortingen. Samen vormen zij het spoornetwerk in de regio rondom Utrecht Centraal.

Het is dinsdag tegen middernacht en Niesen lost net een storing op bij Ede wegens een aanrijding. "Daar hebben we standaard-protocollen voor. Een kapotte trein of wisselstoring is soms lastiger opgelost." Hij legt uit: laat je een goederentrein voor een vertraagde Intercity gaan? En wie gaat er voor als twee treinen elkaar vanwege een vertraging op hetzelfde moment zullen kruisen?

Op de vraag of hij een stressvolle baan heeft, zegt Niesen: "Ja, maar dat ligt mij wel". Zijn werkplek staat in het midden van een grote zaal met glazen wanden, die uitzicht bieden op de stad. "Kan ik mooi al het vuurwerk zien." Het is de eerste keer dat hij moet werken met de jaarwisseling. Hoort erbij, zegt hij, "al is het thuisfront er minder blij mee". Hij zal vannacht met zes collega's in Utrecht werken. "Oliebollen, iets zonder alcohol om mee te proosten, we maken het wel gezellig."

Tijdens een reguliere nacht heeft hij te maken met goederenvervoer, werkzaamheden en leeg materiaal dat naar werkplaatsen moet. Niesen verwacht een rustige jaarwisseling. De laatste treinen vertrekken vanavond om acht uur. Daarna is het een kwestie van treinen afrangeren. Rond 1 uur 's nachts gaat de nachtdienstregeling in, gevolgd door de zondagse dienstregeling op Nieuwjaarsdag. "Wat je wel kan verwachten is vandalisme: voorwerpen die op het spoor gelegd worden, materiaal dat vernield wordt." En spoorlopers. "Mensen die bewust het spoor opgaan, maar ook mensen die denken dat er toch geen treinen rijden met Oud en Nieuw."

Niesen werkt inmiddels zes jaar als verkeersleider. Vroege diensten, nachtdiensten, en werken met feestdagen. "Ik vind het wel lekker. Daardoor ben ik soms een doordeweekse dag vrij en 's nachts werken is wel lekker. De logistiek is anders en er heerst een soort rust."

'Wie bevalt, denkt niet aan de datum'

Klaartje Koolen (34), verloskundige bij De Zon in Tilburg

Verloskundige Klaartje Koolen staat deze jaarwisseling klaar om vrouwen te helpen bij hun bevalling. Ze is 24 uur achter elkaar beschikbaar, van vanavond acht uur tot morgenavond acht uur. Al betekent dat niet dat ze die hele tijd in het ziekenhuis zit. "Dat zou ook ondoenlijk zijn", vertelt Koolen. "Als er geen bevallingen zijn, kan ik thuis gewoon Oud en Nieuw vieren, zoals ik dat normaal ook doe. Het enige verschil is dat ik dan geen alcohol drink. Soms kan ik zelfs een paar uurtjes slapen."

Dat was bij haar laatste nieuwjaarsdienst niet het geval. Ze begeleidde toen maar liefst drie bevallingen. De laatste duurde zo lang, dat ze pas op 1 januari tegen middernacht klaar was met werken. "Dan ben je wel kapot hoor", vertelt ze. "Maar dat voel je pas als je thuiskomt. Tijdens het werken zit ik altijd vol adrenaline, de moeheid komt later."

Meestal is het iets rustiger met Oud en Nieuw, omdat vrouwen tijdens feestdagen traditioneel minder bellen om kleinigheden. "Normaal zijn er nog weleens mensen die om drie uur 's nachts bellen voor onzinnige dingen, bijvoorbeeld of het goed is als ze een paracetamolletje slikken. Met Oud en Nieuw zijn ze daar niet mee bezig. Dan hebben we alleen te maken met spoedgevallen."

De meeste vrouwen die een kind krijgen met Oud en Nieuw, staan er niet eens meer bij stil wat voor dag het is. Maar er zijn ook weleens mensen die chagrijnig zijn dat het nou net op een feestdag moet gebeuren. Al is dat maar van korte duur. "Zodra de baby is geboren, klaagt niemand daar meer over."

Beeld Klaartje Koolen
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden