Wie zich niet uitspreekt is al gauw verdacht

Steeds meer topsporters nemen openlijk afstand van doping

Een miljoen euro. Dat belooft Maarten van der Weijden aan de dopingautoriteit te betalen als ooit zal blijken dat hij doping gebruikt heeft tijdens zijn zwemcarrière.

Het was nogal een statement dat de voormalig open-waterzwemmer naar buiten bracht toen het dopingrapport van het antidopingagentschap Wada in januari uit kwam. Uit dat rapport bleek dat de wereldatletiekbond op grote schaal gefaald heeft in de aanpak van dopinggebruik.

Dat deed pijn bij de olympisch kampioen van Peking, en veel van zijn collega-sporters. De recente schandalen zorgen ervoor dat steeds meer atleten zich openlijk uitspreken in de strijd voor een schone sport.

De één verbindt zich aan een campagne, de ander ondertekent een verklaring 'schoon' te sporten of spreekt zich op sociale media uit tegen verboden middelen. "Atleten worden daar steeds proactiever in", ziet Herman Ram, directeur van de Nederlandse dopingautoriteit. "In sommige gevallen komt dat voort uit oprechte verontwaardiging over het gebruik. Het tast iets aan wat je zelf zo mooi en belangrijk vindt."

Andere sporters voelen zich volgens Ram verplicht er een statement over te maken omdat ze in de verdediging worden gedrukt door het publiek. "Ze zijn bang dat ze anders verdacht worden."

Als voorbeeld noemt hij tweevoudig winnaar van de Tour de France Chris Froome. "Hij krijgt zoveel dingen naar zijn hoofd geslingerd dat hij wordt gedwongen om een standpunt in te nemen."

Hetzelfde geldt voor Dafne Schippers, die overal wordt gevraagd om helderheid rondom haar prestaties. "De druk om er iets over te zeggen in dit soort sporten is heel groot. Ik vind dat ze er waardig mee om gaat."

Schippers heeft haar naam verbonden aan de nieuwe campagne 'gewoon schoon', een initiatief vanuit onder meer de atletiekbond. Ram: "Dat doet ze niet vanwege druk van buitenaf, maar vooral uit persoonlijke overtuiging."

Van der Weijden voelde zich ook genoodzaakt er iets over te zeggen na verschillende bekentenissen van sporters. De marathonzwemmer kwam op het idee van een 'boete' van een miljoen omdat hij de huidige straf van dopingzondaars niet rechtvaardig genoeg vind. "Er valt met sportieve prestaties tegenwoordig best wat geld te verdienen, maar de huidige dopingstraffen zijn daarin niet meegegroeid."

Als voorbeeld noemt hij Ria Stalman. De voormalig discuswerpster bekende onlangs in het programma Andere Tijden Sport dat ze tijdens haar carrière verboden middelen gebruikte. "Ze heeft haar hele leven van de status als olympisch kampioen gebruik gemaakt en kan nu zonder consequentie vertellen dat het niet eerlijk is gebeurd. Dat klopt niet. Ze heeft zowel de tv-kijker als haar concurrenten bedrogen."

Van der Weijden hoopt dat zijn statement een gesprek teweeg brengt waar de sportwereld schoner van wordt. "Hopelijk kunnen we daardoor straks in Rio op de Spelen Dafne (Schippers, red.) en Tom (Dumoulin, red.) goud zien winnen zonder daar een associatie met doping bij te hebben."

Eén van de eerste campagnes waarin atleten zich openlijk uitspreken tegen doping startte in 2007 onder de naam '100% dope free', een initiatief vanuit de atletencommissie van sportkoepel NOC-NSF en de Nederlandse dopingautoriteit.

Sporters kunnen via de website van het initiatief een formulier downloaden en ondertekenen waarop ze beloven hun doelen 'schoon' te bereiken, met hard werken en eerlijkheid. De verklaring is inmiddels door 30.724 atleten uit allerlei sporten ondertekend.

Het initiatief, waar onder anderen Epke Zonderland en Marianne Vos zich als ambassadeur aan verbonden hebben, moet voor meer bewustwording rondom dopingproblematiek zorgen.

De hoop is dat sporters die de verklaring ondertekenen, of zich op een andere manier uitspreken tegen doping, minder snel naar verboden middelen grijpen.

Als er op het papiertje wordt gelogen, heeft dat geen tuchtrechtelijke consequenties. Het is meer symbolisch bedoeld. "Voor de buitenwereld pakt het wel anders uit", aldus Ram. "Als iemand zich heeft willen profileren als superschoon terwijl dat niet zo is, word je extra hard aangepakt door het publiek. Kijk maar naar Lance Armstrong. Toen hij door de mand viel is hem dat enorm nagedragen. Hetzelfde geldt voor Michael Boogerd."

Initiatieven te over, maar niet elke sporter heeft zin om actie te voeren of zich uit te spreken over doping. Van der Weijden ziet dat de taboesfeer wel minder is geworden, maar dat hij nog steeds veel geluiden hoort dat sporters er niets over willen zeggen omdat ze gewoon niet met doping geassocieerd willen worden.

Dat begrijpt hij wel. Tegelijkertijd denkt de voormalig topzwemmer dat openheid het enige middel is. "Sporters die de openheid niet geven zijn voor mij niet meer verdacht, maar ik zou ze wel graag willen vragen wat dan hun bij-drage is om de sport schoner te maken."

Initiatieven buiten Nederland

Met T-shirts, polsbandjes en andere gadgets trekt de Italiaanse topzwemmer Fillippo Magnini zijn land door. Op de cadeautjes die hij uitdeelt in zwembaden en op sportvelden staat overal de tekst 'I am doping free', de naam van zijn campagne tegen doping. De wereldkampioen op de 100 vrij van 2005 en 2007 wil jonge talenten behoeden voor de gevaren van verboden middelen. Samen met Magnini zijn er wereldwijd een hoop andere atleten die zich mengen in de strijd tegen doping. Dergelijke initiatieven zijn volgens Chiel Warners, voorzitter van de atletencommissie van NOC-NSF voor het eerst begonnen in Denemarken en Zweden. "Canada is er ook al een aardig eind mee op weg", aldus Warners. "Je ziet dit soort campagnes vooral in landen met dezelfde cultuur en normen en waarden als in Nederland. In Kenia zul je dit niet zo snel tegenkomen."

Dat noemt hij ook logisch. Op andere plekken worden andere keuzes gemaakt. "Wij staan vaak klaar met een opgeheven vingertje. Maar als je in Kenia vijf dorpen kan voeden als je geld verdient door hard te lopen, is de afweging om doping te gebruiken anders. Het is niet goed te spreken, maar we gaan daar erg makkelijk aan voorbij."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden