Wie wint er bij het nieuwe Europese copyright?

Beeld REUTERS

De EU wil makkelijke inkomsten van tech-giganten aanpakken. Maar critici vrezen: dat heeft ook gevolgen voor het leuke filmpje dat u op Instagram uploadt.

Miljarden euro’s worden er jaarlijks verdiend met foto’s, filmpjes en verhalen die online worden gezet. Maar vooral door twee bedrijven die zelf geen foto’s, filmpjes en verhalen maken, maar ze alleen op volgorde zetten, met een advertentietje ernaast: Facebook en Google.

Woensdagavond presenteerde de Europese Commissie, na lang onderhandelen tussen Europarlementariërs en lidstaten, een definitieve versie van een Europese richtlijn die auteursrechten online moet moderniseren, en de stroom gratis geld voor achteroverleunende tech-bedrijven ietwat moet indammen. Die profiteerden namelijk nog van het feit dat de oude regels waren opgesteld in 2001, lang voordat iemand gehoord had van Google, Twitter, Instagram of Facebook.

Producenten van creatieve uitingen krijgen straks meer macht tegenover grote internetplatforms. Zo maakt artikel 11 het makkelijker voor uitgevers om een rekening te sturen als er in een zoekmachine of op een sociaal medium een foto of een deel van een artikel zonder toestemming wordt gereproduceerd – vroeger moesten uitgevers eerst in een aparte procedure aantonen dat ze het auteursrecht bezaten.

Doorgeefluik

Artikel 13 maakt bovendien een einde aan het standaardverweer van Google, Twitter en Facebook in zulke situaties: wij zijn slechts een doorgeefluik, en kunnen niet gaan controleren wat al onze individuele gebruikers allemaal uploaden. Straks zijn de Googles en Facebooks van deze wereld automatisch verantwoordelijk voor schendingen van auteursrechten op hun platforms.

De meeste mensen zijn het er wel over eens dat de online economie nu wel heel voordelig uitpakt voor die partijen die slechts het creatieve werk van anderen reproduceren. Toch roept de nieuwe richtlijn ook veel weerstand op, en niet alleen uit de voorspelbare hoek van Google, dat een enorme tegenlobby opzette. In petities en open brieven spraken allerlei internetprominenten en digitale activisten hun zorg uit dat deze nieuwe richtlijnen desastreus uit kunnen pakken voor het vrije internet.

Zulke tegenstanders zijn bang dat de nieuwe regels een nieuwe scheve machtsverhouding in de hand werken: tussen enerzijds grote bedrijven, die zich de investeringen kunnen veroorloven om aan de nieuwe regels te voldoen, en anderzijds jonge innovatieve bedrijfjes, individuele gebruikers en onafhankelijke journalisten en kunstenaars, die steeds verder gemarginaliseerd zouden kunnen raken.

Zo zou de noodzaak om uitingen vooraf op auteursrechten te controleren er in de praktijk toe leiden dat platforms uploads met automatische filters gaan controleren op schendingen van het auteursrecht. Dat is complexe technologie die flinke investeringen vergt, waarmee de machtspositie van Google en Facebook alleen maar sterker zou worden. Bovendien is het risicovol om de beoordeling van auteursrechten aan een algoritme over te laten: kan een machine wel een onderscheid maken tussen plagiaat en parodie? En wat als een filter van Instagram straks een filmpje weigert omdat er een paar tonen van een liedje op de achtergrond klinken? Bij wie kun je dan in beroep gaan?

Doemscenario

In het ergste doemscenario van de critici sluiten de grote techbedrijven straks licentie-overeenkomsten met de grote uitgevers, en verliezen onafhankelijke kunstenaars en kleine nieuwsbedrijven helemaal hun toegang tot de platforms, en daarmee tot hun publiek.

Of het echt zo ver zal komen, hangt af van hoe de richtlijn straks omgezet zal worden in concrete wetgeving, en hoe die in de praktijk toegepast zal worden door rechters. Het Europees Parlement moet het voorstel binnenkort ook nog goedkeuren.

Lees ook:

Nieuwe Europese wet bedreigt open internet

Een Europese hervorming van het auteursrecht kan ten koste gaan van kleine innovatieve internetbedrijven, schrijven critici in een brief aan het EP.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden