Opinie

Wie wil loslaten wat hij innig liefhad?

In deze wereld vol verandering is het menselijk bestaan een permanente worsteling om het oude af te leggen en het nieuwe te aanvaarden. Zonder pijn en lijden gaat dat nooit.

Oermythe van zo'n worsteling is het bijbelverhaal van Jacob aan de Jabbok, als hij op het punt staat zijn broer Esau, die hij ooit oplichtte en bestal, na ruim twintig jaar weer te zien. Jacob is bang, voelt zich schuldig. Een hele nacht worstelt hij met God, een engel, zichzelf? Wie zal het zeggen. Het verhaal zwijgt erover. Aan het einde raakt Jacob gewond aan zijn heup en krijgt een nieuwe naam, Israël, omdat hij gestreden heeft met God en mensen en overwon.

Peter Idenburg coacht directeuren van ondernemingen. Zulke mensen, vindt hij, moeten in staat zijn zichzelf te veranderen. Steeds weer anders te kijken naar zichzelf, naar hun omgeving en relaties. Te luisteren naar hun innerlijke stem die vraagtekens zet bij het oude en hen wegroept van wie ze waren.

Jacob had familie en bezit over de Jabbok gezet en was, alleen, achtergebleven in een 'transitionele' ruimte, tussen oud en nieuw. Zijn worsteling heeft talloze kunstenaars geïnspireerd. Idenburg laat de verschillende manieren zien waarop zij Jacobs gevecht weergaven. De één ziet het als een duel. De ander als een innerlijk gevecht. Weer een ander als een droom, een dans of een verstrengeling.

Idenburg heeft een voorkeur voor deze laatste visie, ziet een liefhebbende engel als Jacobs tegenstander. Natuurlijk, ze worstelen. Zonder strijd geen verzoening en vergeving. Jacob kan zijn broer Esau niet onder ogen komen zonder eerst geworsteld te hebben met zijn verleden. Maar zonder hebzucht, angst of vooroordeel. Wat tegengesteld is, wordt omarmd, omstrengeld in liefde.

Om hen te helpen bij het veranderen, leidt Idenburg zijn managers door net zo'n transitionele ruimte als waarin Jacob zich bevond.
Zijn kunstenaars helpen hem daarbij. In de verbeeldingen van Jacobs worsteling, die hij voor zijn boek heeft uitgezocht en gerubriceerd, kom je alle kwaliteiten tegen die bij leiderschap horen. Vechten met opponenten, obstakels overwinnen, lichtvoetig dansen, dialogen voeren, dromen, tweespraak (met de eigen innerlijke stem en met mentoren), compassie en vooral liefde. Het gevecht in de transitionele ruimte moet een vechten mét zijn, zegt Idenburg, geen vechten ­tégen.

Ook Dick Verstegen is personal coach en, na een leven in de journalistiek, zenleraar. Ook hij beschrijft een zoektocht. Vijftien maanden trok hij met zijn nieuwe partner, zijn vrouw stierf in 2005, door India en Nepal. Net als Idenburg komt ook Verstegen ­uiteindelijk uit op de liefde. Hij noemt liefde de 'benoeming van wat ons draagt'. Ook bij hem is dat inzicht niet zonder pijn ontstaan. Hij moest er een 'ingevreten idee van tekortschieten' voor overwinnen. Heel lang meende hij dat zijn waarde lag in wat hij deed. Niet in wie hij was.

Verstegens boek begint met de ­beschrijving van zijn eerste kus met zijn nieuwe vriendin, 'vervuld van bodemloze verliefdheid maar nog bezig de dood van mijn vrouw te verwerken'. Kus en verliefdheid brengen hem in wat Idenburg de 'transitionele ruimte' noemt. Met als gevolg nieuwe inzichten van openheid, van overgave 'aan de ­dingen om mij heen' en dat ­'bewustzijn ons mens zijn bepaalt'.

Juist in de fase na de vijfenzestig, schrijft Idenburg (1942), als mensen de vrijheid hebben hun leven zelf in te richten, kunnen zij kiezen tussen vergrijzen of kleur bekennen. In dat proces, aldus Idenburg, nemen zij mee wat vroeger was, maar transformeren hun visie op zichzelf en hun verleden en transformeren daarmee zichzelf. Verstegen, in dezelfde levensfase, ziet dat transformeren niet als meenemen, maar juist als loslaten. Niet verwonderlijk. In zen gáát het om loslaten.

Toch lijken Verstegens inzichten bijzonder veel op de verzuchtingen van een verliefd hart. Niet voor niks begint hij met die eerste verliefde kus, die de tijd stilzet en de kussers laat zweven tussen hemel en aarde, zo verloren in elkaar dat ze van ­binnenuit voelen wat loslaten is.

En toen Verstegens eerste vrouw stierf? Verstegen schrijft er ontroerend en met veel liefde over. Maar het gaat over missen, smartelijk missen. Niet over loslaten.

Misschien is het loslaten van zen wel meer iets voor verliefden dan voor wie een geliefde verloor. Wie wil loslaten wat hij innig liefhad? ­Jacob hinkte aan zijn heup. Voorgoed beschadigd.

Peter Idenburg, Kentering en keerpunt. Kunst als inspiratiebron voor zelfinzicht. Altamira, Haarlem, €24,90
Dick Verstegen, de tocht van het hart.
Asoka, Rotterdam, €24,95

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden