Wie weet weer op te krabbelen na een publiekelijke afgang?

De makers van de tv-serie 'Icarus' bestudeerden de karaktereigenschappen van bekende personen die ten val kwamen. Zij kenden zichzelf niet goed.

Ze hadden stuk voor stuk een glansrijke carrière. En kletterden allemaal publiekelijk van hun voetstuk. In de NTR-dramaserie 'Icarus' laten de makers zien hoe zes gevallen personen als ex-zorgondernemer Aysel Erbudak en voormalig bankier Dirk Scheringa hun leven weer op de rails proberen te krijgen.

Dat lukt de een beter dan de ander. Vanavond wordt 'De wetenschapper' uitgezonden, gebaseerd op het verhaal van voormalig hoogleraar sociale psychologie Diederik Stapel. In de aflevering worstelt 'Diederik' - de achternamen van de hoofdpersonen worden niet genoemd in de serie - met zichzelf en zijn terugkeer in de maatschappij. De medemens lijkt niet over zijn fouten heen te kunnen stappen.

Hoewel de makers benadrukken dat de verhalen fictief zijn, schuurt de serie tegen de werkelijkheid aan: na felle protesten trok de Bredase hogeschool NHTV vorige week de aan Stapel aangeboden baan in.

"Op basis van onder meer krantenartikelen, tv-interviews en boeken hebben we de hoofdpersonen uitgebreid geanalyseerd, samen met hoogleraar forensische psychiatrie Hjalmar van Marle", verklaart bedenker en producent Pieter Kuijpers. "Die gegevens vormden onze inspiratie. En wat blijkt? Er zijn patronen te vinden in de persoonlijkheidskenmerken van de hoofdpersonen."

De makers ontdekten dat de uitblinkers bovenmatig ambitieus zijn. "Het zijn knokkers met een ongekende geldingsdrang", zegt de producent. "Die vechtersmentaliteit komt voor uit een gevoel van afwijzing, van miskenning."

De oorzaak van die emotie verschilt per persoon. Volgens Kuijpers dacht oud-bankier Dirk Scheringa als 'man van het volk' de bankenwereld van graaiers te moeten veranderen en voelde Rita Verdonk zich minderwaardig als vrouw in de politiek.

"Door hard te werken gaat Icarus steeds hoger vliegen", legt de producent uit. "Maar dan ontstaat er een blinde vlek. De personen blijken zichzelf niet goed te kennen, zijn sociaal onhandig en beginnen vijanden te creëren. Denk aan Verdonk, bij wie het publiek dat proces zelf heeft kunnen gadeslaan."

De bestudeerde personen begonnen zelf te geloven dat ze bijzonderder waren dan anderen. "Gek genoeg werden ze als gevolg daarvan zelfdestructief", aldus Kuijpers. "Diederik Stapel ging steeds slordiger te werk, alsof hij ontdekt wilde worden, en oud-wethouder van Amsterdam Rob Oudkerk heeft zichzelf min of meer ontmaskerd door te roepen dat hij betrokken was bij prostitutie."

Publiekelijk kwamen de hoogvliegers uiteindelijk ten val. "Van bejubelde personen werden ze de paria van onze samenleving. En wij Nederlanders, die leven volgens het motto 'Doe maar normaal, dan doe je al gek genoeg', genoten van de mislukking van die figuren."

Of en in welke mate bekende figuren hun smak van de maatschappelijke ladder te boven kunnen komen hangt volgens Kuijpers af van de aard van de misstap en de manier waarop ze zich opstellen. "Trekken ze meteen het boetekleed aan, zoals Oudkerk, dan hebben ze een kans. Vechten ze terug of praten ze het goed, wat Stapel in eerste instantie deed, dan is het publiek onverbiddelijk. Je moet empathie creëren."

'Icarus' vanavond om 20.30uur, NPO2.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden