Wie was keizerin Maria?

UTRECHT - Dat heeft Philips II, heer der Nederlanden, koning van Spanje, in zijn stoutste dromen nooit durven dromen: dat in de opstandige stad Utrecht, tekenplaats van de unie tegen hem in 1579, zijn begrafenis zou worden nagedaan in muziek.

Zo werd het ons voorgespiegeld in de voorinformatie van het Festival Oude Muziek: “Paul McCreesh en het Gabrieli Consort, vermaard om hun reconstructie van muzikale evenementen uit het verre veleden, nemen ons mee naar de uitvaartdienst op 19 oktober 1598.” Zat het daarom stamp- en stampvol, vrijdag, de openingsavond van het Festival?

Het optreden viel in zoverre tegen dat er geen kaars brandde, geen katafalk te zien viel, en geen rouw-omfloerste trom sonoor weerklonk. Dertien heren in kleurige hesjes boven een zwarte broek plus een dulciaan-speler (ter ondersteuning van de bassen) kwamen in ganzenpas uit de sacristie van de rk kathedraal Sint Catharina, en zongen front kerk getwaalven onder directie van McCreesh in één uur en vijftien minuten alles wat in een begrafenismis gezongen kan worden, inclusief de gebeden, de lezingen en de prefatie en het 'pater noster' op de lectie c.q. oratietoon.

Dat is een lange zit, zeker op de hoogst ongemakkelijke kerkbanken in de kathedraal die kennelijk bedoeld zijn voor boetedoening. Maar rouwden we postuum om Filips? Want de afgedrukte gebeden gewaagden van 'de ziel van Uw dienares, Keizerin Maria, die Gij heden uit deze wereld hebt laten verhuizen'. Wie was keizerin Maria? De eerste keer werd haar naam ook gezongen, en de vrouwelijke vorm 'eam' (haar) gebruikt. Bij de tweede keer kon ik de Latijnse oratie op dat punt niet goed verstaan.

Is dat nou zo erg? Ja, want ik kreeg de indruk dat McCreesh en de zijnen een cd stonden te zingen uit het verkeerde doosje. En waarom moesten we naar de hele gregoriaanse sequentie 'Dies irae' luisteren waarvan alleen het laatste uit de negentien verzen meerstemmig gezet werd door Cristóbal de Morales (1500 - 1553) in zijn requiem-mis? Diens compositie stamt uit 1544; is het geloofwaardig die mis voor Filips' begrafenis te nemen? En was de manier waarop de Engelse zangers met dikke kelen het gregoriaans zongen, authentiek voor de zestiende eeuw?

Met mooie motetten zoals het zevenstemmige 'Mortus est Philippus Rex' van Ambrosio Cotes, zou er een prachtig 'In memoriam'-concert kunnen zijn gemaakt. Dat motet klonk zaterdagavond in Muziekcentrum Vredenburg bij het concert van The Sixteen onder Harry Christophers. Onder het motto 'De bloeitijd van de geest' klonk muziek aan het Engels-Spaanse hof. Een interessante mengeling van Engelse, Spaanse en Italiaanse componisten, ten dele uit de tijd van het korte huwelijk van Filips met de Engelse koningin Maria, bijgenaamd de Bloedige. Dat rouwmotet viel er nogal buiten. Jammer dat al die kerkmuziek in Vredenburg het zonder de glans van kerkakoestiek moest stellen. Het programma was de Domkerk waardig.

Hoe moeilijk het is om samenhangend een programma samen te stellen, bleek daarna tijdens het laat-avondconcert in de afgeladen Pieterskerk. De Gothic Voices, een sopraan, twee tenoren en een bariton zongen op fraaie wijze nummers van Hildegard von Bingen in een mengeling met vroege meerstemmigheid van een eeuw later en gregoriaanse muziek van eeuwen vóór Hildegard. Alsof je Mozart met Stockhausen in één programma doet en dan zegt: hier hoor je de moderne westeuropese muziek. Gothic Voices zongen solistisch enkele nummers die in de kerk altijd door groepen worden gezongen zoals het 'Ave, maris stella' en het 'Salve regina'. Dat laatste gezang (een antifoon) werd naar tekst en muziek in de oudere vorm gezongen, maar in het tekstblad niet als zodanig afgedrukt, noch op adequate wijze toegelicht.

Directeur Casper Vogel prijst het Festival Oude Muziek aan (zich afzettend tegen de algemene muziekpraktijk) omdat daar de vrijplaats is om de muziekcultuur in alle facetten te koesteren en op de juiste wijze te presenteren.

Precies: daar komen we voor, niet voor een Oibibio-evenement, al blijkt zo'n concert wel zo te worden beleefd. 'Prachtig, de hemel', hoorde ik verzuchten na het 'Ave, maris stella'. Zo'n kwart eeuw geleden zong ieder rk parochiekoor dat nog!

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden