Wie was de mol in China?

Tussen 2010 en 2012 zouden ongeveer twintig informanten van de CIA in China zijn opgepakt, gevangen gezet of geëxecuteerdBeeld afp

China klopt zich op de borst vanwege het oprollen van een Amerikaans spionagenetwerk, enkele jaren geleden. De Global Times, een staatskrant en -site met een nationalistische inslag, becommentarieert de onthulling van The New York Times met een opvallende toon: triomfantelijk en zelfs een beetje schamper.

“Als dit artikel de waarheid vertelt, dan juichen we de Chinese contraspionage-activiteiten toe. Niet alleen is het spionagenetwerk van de CIA ontmanteld, Washington had ook geen idee wat er gebeurde en welk onderdeel van het spionagenetwerk de mist in was gegaan. Dit kan gezien worden als een klinkende overwinning.’

Maar voor Washington was de affaire een zware klap, die zeker twaalf mensen het leven zou hebben gekost en die ervoor zorgde dat de Amerikanen geruime tijd weinig informatie uit China kregen. Ondanks operatie ‘honingdas’, opgezet om te achterhalen hoe de Chinezen de Amerikaanse spionnen konden ontmaskeren, boekte de CIA geen succes.

Het spionageverhaal zelf leest als een eerste aanzet voor een spannende nieuwe serie. Tussen 2010 en 2012 zouden ongeveer twintig informanten van de CIA in China zijn opgepakt, gevangen gezet of geëxecuteerd. Een zou er zelfs voor het oog van zijn collega’s zijn doodgeschoten, op een binnenplaats van een Chinees overheidsgebouw.

Overgelopen

Tot zover de feiten, maar zoals het hoort in een goed spionageverhaal veel blijft onduidelijk. Om wie ging het precies, hoe zijn de Chinezen te werk gegaan en, de spannendste vraag: was er een Amerikaanse mol in het spel en zo ja wie? Er worden verdachten genoemd, maar niemand is met zekerheid geïdentificeerd.

In de loop van 2010 begon het de CIA op te vallen: de informatie uit China droogde op. Daarna begonnen de informanten te verdwijnen. De onrust groeide in het hoofdkantoor in Langley, buiten Washington. Steeds kwamen er telefoontjes binnen met de boodschap ‘we zijn er weer een kwijt’. Operatie ‘honingdas’ begon.

Ondanks die intensieve operatie, uitgevoerd door de beste Amerikaanse contra-spionnen, werd niet duidelijk hoe de Chinezen dit voor elkaar hadden gekregen. Hadden ze de beveiligde kanalen van de Amerikanen afgeluisterd, codes gekraakt, was iemand in China doorgeslagen of had Peking een CIA-man binnengehaald?

Die laatste optie leek de meest realistische. Een CIA-agent van Chinees-Amerikaanse afkomst werd als hoofdverdachte aangemerkt. Hij had de dienst verlaten, naar eigen zeggen om een mooie kans in het zakenleven te grijpen in China. De man werd naar het hoofdkantoor gelokt met een verhaal over een mogelijke toekomstige rol. Eenmaal in Langley werd hij uitgebreid verhoord, zonder enig resultaat.

Tunnelvisie

Wellicht was hij toch als verdachte aangepakt zonder de tussenkomst van de belangrijkste ‘spionnenjager’ van de CIA, Mark Kelton. Hij verzette zich tegen de moltheorie van zijn collega’s en waarschuwde voor tunnelvisie, waarbij onderzoekers die eenmaal op een spoor zitten daar niet meer vanaf komen. Kelton herinnerde zich hoe in de jaren negentig zijn vriend Brian J. Kelley werd verdacht van spionage voor de Russen, wat later niet bleek te kloppen.

Inspecteurs van de FBI, die de zaak onderzochten, wezen op slordigheid van de CIA-informanten in China. Zij reisden te vaak samen en spraken met hun bronnen af in restaurants die afgeluisterd werden en waar zelfs de obers voor de Chinese inlichtingdienst werkten. Ondertussen was Peking steeds beter geworden in spionage, zeker waar het ging om computernetwerken en het hacken daarvan.

In 2012 eindigde het oppakken en executeren van Amerikaanse informanten ineens. Ook nu was het voor CIA en FBI niet duidelijk waarom. Er moest een nieuw netwerk opgebouwd worden, wat jaren kostte. En het zat veel Amerikaanse agenten dwars dat hun voormalige medewerkers gedood waren en dat er wellicht een mol in hun midden was – met wie ze misschien nog altijd samenwerken.  

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden