Wie vertrekt, mag niet meer terugkomen

De regering van Botswana verdrijft de laatste San, of Bushmen,uit de Kalahari-woestijn. Zij zegt dat te doen om hun eigenbestwil. Maar de San verzetten zich.

Motswakgala Gaoberekwe maakt zich zorgen. Gaoberekwe kannamelijk niet meer naar zijn dorp in het woestijnachtigeKalahari-natuurreservaat in het Afrikaanse Botswana. Hij kwam inseptember, na een dagenlange voettocht, naar de bewoonde wereld,om te vertellen van de ontberingen in het afgelegen dorp.

Maar toen hij en zo'n twintig medestanders twee weken laterwilden terugkeren naar de nederzetting, om water en voedsel tebrengen, werden ze tegengehouden door de Botswaanse politie. Hetkwam zelfs tot schermutselingen. Gaoberekwe werd in zijn gezichtgeraakt door een rubber kogel en brak zijn onderkaak. De regeringhad de nederzetting afgesloten. “Er wonen nog maar vijftien tottwintig mensen in ons dorp“, zegt hij. “Wie vertrekt, mag nietmeer terug.“

Gaoberekwe - 38 jaar, slungelig, slippers aan de voeten - iseen San, oftewel Bushman. Hij vertelt zijn verhaal onder een boomvoor het huis van familieleden, net buiten hetKalahari-reservaat. “De regering maakt ons leven zo moeilijkmogelijk. Zij probeert ons te verjagen.“

Er wonen zo'n 100000 San in Zuidelijk Afrika, van wie 55000in Botswana. De overgrote meerderheid leeft aan de marge van desamenleving in steden en dorpen. Maar enkele duizenden hieldentot voor enkele jaren nog stand in de nederzetting Xade in hetKalahari-reservaat. Dat reservaat werd begin jaren zestig doorBritse koloniale machthebbers ingesteld om de San te beschermen.De Botswaanse regering spoort hen sinds een paar jaar, met eencombinatie van financiële compensatie en dwang, aan te verhuizennaar nieuwe nederzettingen buiten het reservaat.

Volgens de autoriteiten is de gedwongen verhuizing nodig omdatde San niet meer met pijl en boog jagen, maar op veel grotereschaal, met jeeps en geweren, en daardoor de wildstand bedreigen.De overheid kan hen buiten het reservaat ook beter voorzien vanscholing en gezondheidszorg. De San-nederzetting Xade, waarGaoberekse vandaan komt, zou op dit moment slechts zijnafgesloten om een besmettelijke dierziekte in te dammen.

Maar de San leggen zich er niet bij neer. Een actiegroep heeftde regering voor de rechter gedaagd om de verhuizing een halt toete roepen. Als de activisten erin slagen voldoende geld in tezamelen, zal het proces naar verwachting in februari van startgaan. De San beschuldigen de regering ervan hen te verdrijvenomdat er diamanten in de grond van de Kalahari zitten. Volgensdeskundigen is daarvoor echter geen bewijs. In het gebied zijntot nu toe, ondanks uitgebreide exploratie, geen diamantreservesontdekt die rendabel te winnen zijn. En als zulke reserves welzouden worden gevonden, zou verhuizing alleen nodig zijn als deSan precies op de plek van de nieuwe mijn wonen. Toch zetten deSan hun rechtszaak voort.

“De regering gebruikt die dierziekte puur als een excuus omons te verdrijven“, zegt dominee en San-activist Dauqoo Xukuri.De 46-jarige zijgt neer in kleermakerszit voor zijn kerk netbuiten het reservaat. Uit de kerk klinkt gezang en geklap.

Met een stok tekent de dominee in het zand een kaart van deKalahari-woestijn. Xukuri: “Wij hebben hier duizenden jarengewoond. De regering heeft geen enkele geldige reden om ons teverjagen.“

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden