Wie verdrukt is in Mekka, gaat rechtstreeks naar het paradijs

De berg Arafat woensdagochtend. De omgekomen en verwonde pelgrims waren hier naar op weg.Beeld afp

Ruim 710 doden, zeker 860 gewonden. Het gedrang dat donderdag ontstond net buiten Mekka is een van de grotere incidenten uit de recente islamitische bedevaartgeschiedenis. Voor nabestaanden is er één troost, volgens islamoloog Anne Dijk. "Omkomen door gedrang geldt als martelaarsdood. Je gaat dan rechtstreeks naar het paradijs."

Het gedrang ontstond donderdagochtend in de plaats Mina, waar veel pelgrims overnachten in tentenkampen. Langs de kampen loopt de hoofdroute naar de berg Arafat. Op die route vindt ieder jaar het hoogtepunt van de pelgrimage plaats: het werpen van steentjes, een ritueel dat verwijst naar het stenigen van de duivel.

De hadj vindt ieder jaar plaats en trekt miljoenen pelgrims. Iedere moslim die het zich medisch en financieel kan veroorloven om naar Mekka en Medina te gaan, wordt geacht dat minstens eens in zijn leven te doen.

Islamoloog en religiewetenschapper Anne Dijk: "De hadj trekt mensen over de hele wereld. Daar zijn ook relatief arme mensen bij, die soms dertig jaar hebben moeten sparen om naar Mekka te kunnen. Denk aan Indiërs en Indonesiërs. Als het dan eindelijk zover is en ze in de rij staan voor het stenigingsritueel, zijn ze ontzettend opgewonden. Dan kan het snel chaotisch worden."

Beeld EPA

Hoe gruwelijk het gedrang ook is, de meeste moslims zien sterven tijdens de hadj als iets bijzonders. Dijk: "Je bent in een gereinigde staat op de heiligste plek ter wereld. Zo diep in aanbidding overlijden, wordt gezien als iets heel moois." Omkomen door gedrang geldt als martelaarsdood, weet Dijk. "Je gaat rechtstreeks naar het paradijs. Eigenlijk is er geen mooiere dood."

'Dit is geen flessenhals'
Dat het uitgerekend mis ging in Mina is opmerkelijk, zegt islamitisch spreker en blogger Nourdeen Wildeman. Hij is vier keer in Mekka geweest, waarvan twee keer tijdens de hadj. "Het gedrang vond plaats in de buurt van een tentenkamp. De wegen zijn daar afgebakend met hekken, zodat je niet vanaf de weg een tent in kunt lopen. Maar extreem druk is het meestal niet."

Volgens Wildeman ligt de echte flessenhals een aantal honderden meters verderop, bij de Jaramaat-brug. Zowel op als in dat bouwwerk, dat met zijn meerdere verdiepingen lijkt op een parkeergarage, vindt het stenigingsritueel plaats.

Wildeman: "Vroeger moest iedereen daar door dezelfde straat naartoe. Sinds een paar jaar zijn er dus verschillende verdiepingen en veel bredere toegangswegen. De muren om de pilaren van de brug zijn zelfs bekleed met zacht materiaal, voor het geval er gedrang ontstaat." De autoriteiten houden de mensenmassa in de gaten vanaf de grond, maar ook met helikopters. "Als het te druk wordt, kunnen ze tijdelijk een poort afsluiten."

Oorzaak
Naar de oorzaak van het gedrang is het nog gissen. Volgens de organisatie die de bedevaart regelt voor Iraanse pelgrims, ging het mis toen Saoedische beveiligingsbeambten een belangrijke route afsloten. De Iraanse regering heeft inmiddels Saoedische diplomaten op het matje geroepen.

Of de Iraanse lezing klopt is echter onduidelijk. Zeker is dat er paniek is ontstaan en dat honderden mensen bekneld zijn geraakt. Zowel het dodental als het aantal gewonden loopt sinds vanochtend op.

De hadj is altijd een massaal evenement geweest, maar de laatste decennia is de toeloop fors toegenomen. Waarschijnlijk komt dat onder meer doordat vliegreizen steeds goedkoper worden. Sinds 2013 geeft de Saoedische overheid tijdelijk minder visa uit. Dat blijft zo tot de werkzaamheden zijn afgerond.

Dit jaar zijn er volgens officiële cijfers zo'n twee miljoen pelgrims in het land. "Toen ik in 2010 de hadj deed, waren dat er bijna drie miljoen", zegt Wildeman. "Dus ja, ik ben wel verbaasd dat het juist nu uit de hand loopt."

Beeld ap
Beeld AFP
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden