Wie valt wat te verwijten bij neergang SNS?

null Beeld anp
Beeld anp

De Nederlandsche Bank (DNB) en het ministerie van financiën onder de bewindslieden Wouter Bos en Jan Kees de Jager krijgen er flink van langs in het evaluatierapport over de nationalisatie van SNS. Wie valt wat te verwijten? Vijf vragen.

Was de nationalisatie van SNS terecht?
Jazeker, maar alleen omdat De Nederlandsche Bank (DNB) en het ministerie van financiën te laat in actie kwamen en te laat contact zochten met de Europese Commissie. Had minister van financiën Jeroen Dijsselbloem de bank niet genationaliseerd, dan zou de rekening voor de belastingbetaler veel hoger zijn uitgevallen. Letterlijk schrijft de commissie van Jean Frijns en Rein Jan Hoekstra die onderzoek deed naar de val van SNS:

"Alles afwegende komt de evaluatiecommissie tot de conclusie dat de keuze voor nationalisatie goed te verdedigen is. Er was gevaar voor de financiële stabiliteit en bruikbare alternatieven waren niet haalbaar gebleken. De invulling van de condities van nationalisatie voldoet aan het criterium van het zoveel mogelijk ontzien van de belastingbetaler, maar legt de lasten bij aandeelhouders, achtergestelde schuldeisers en in sterke mate bij een niet-overmatig sterk bankwezen. Hierbij past wel de kanttekening dat een volledig inzicht in de totale kosten nog niet voorhanden is."

Wat valt De Nederlandsche Bank te verwijten?
DNB heeft als toezichthouder 'onvoldoende oog gehad voor de risico's van de op uitbreiding en overname gerichte strategie van SNS Reaal in de periode 2006 - 2009', schrijft de evaluatiecommissie. In 2006 nam SNS vastgoedbedrijf Property Finance over. DNB heeft toen zijn taak als toezichthouder verwaarloost en is te veel afgegaan op de inschattingen van de risico's van SNS zelf. Directeur toezicht van DNB Arnold Schilder gaf zelfs bij toenmalig SNS-topman Sjoerd van Keulen aan dat het wel goed zat met de overname, nog voordat de risico's in kaart waren gebracht.

Dat de toezichthouder SNS op de blauwe ogen geloofde, was opmerkelijk aangezien de bank een jaar eerder niet slaagde voor het DNB-examen waarbij werd gekeken naar het risicomanagement. Pas in 2010 slaagde SNS voor dit examen.

Het is niet de eerste keer dat DNB een tik op vingers krijgt. De lijst aan missers die onder president topman Nout Wellink zijn gemaakt, begint indrukwekkende vormen aan te nemen. Eerder lag DNB onder vuur na de ondergang van DSB en de reddingsoperatie van ABN Amro.

Wat valt het ministerie van financiën en de ministers van financiën te verwijten?
Het ministerie heeft nagelaten schoon schip te maken na de eerste steunoperatie in 2008. Vijf jaar geleden gaf het ministerie 750 miljoen steun zonder harde eisen te stellen om financieel te zaken op orde te krijgen. Dat had toenmalig minister Wouter Bos wel moeten doen, concludeert de evaluatiecommissie SNS. De bank-verzekeraar had destijds nog geen problemen met de vastgoeddochter Property Finance, dat hen later noodlottig zou worden, maar wel met diverse verzekeringsdochters.

Hadden het ministerie en DNB in 2009 ingegrepen, dan was het nog mogelijk geweest delen van SNS te verkopen of af te splitsen. Pas in 2012 trok het ministerie, destijds onder leiding van Jan Kees de Jager, de regie naar zicht toe. Veel te laat.

De les is dat staatssteun voortaan gekoppeld moet worden aan harde eisen. Banken moeten voortaan garanderen dat zij maatregelen nemen om de financiële huishouding weer op orde te krijgen. Een vertrouwenspersoon moet daar op toezien. Bij SNS, ABN en ING was al zo'n overheidsfunctionaris actief, maar die had te veel oog voor de banken en te weinig voor de overheid.

Wat valt SNS te verwijten?
De bank is aan hoogmoed ten onder gegaan. Tussen 2006 en 2008 was het in hoog tempo op overnamejacht. In deze periode kocht SNS:
- Bouwfonds Property Finance (810 miljoen euro in oktober 2006)
- ING Regio Bank (50,5 miljoen euro in juni 2007)
- FBS Bankiers (augustus 2007)
- Axa, met inbegrip van DBV en Winterthur (1.750 miljoen euro in augustus 2007)
- Zwitserleven (1.535 miljoen euro in april 2008)

Kritiek was er vooral op de overname van Property Finance, dat niet in het profiel van de bank paste en waardoor de onderneming ineens veel meer risico liep. Ook de overname van Zwitserleven was een te groot risico. Uiteindelijk was het dan ook Property Finance dat de complete bank uitholde zodat alleen nationalisatie nog uitkomst bood. 'Een klassieke bankencrisis door verkeerde beslissingen', stelt de evaluatiecommissie.

En wat vindt de Tweede Kamer?
Die is niet mild in haar kritiek. Enkele reacties:
SP-Kamerlid Arnold Merkies vindt dat DNB en het ministerie 'passief en nalatig' hebben gehandeld.

Aukje de Vries (VVD) stelt dat het toezicht van DNB te licht is geweest en heeft gefaald.

Eddy van Hijum (CDA) las 'snoeiharde conclusies' in het rapport.
Henk Nijboer (PvdA) stelt dat SNS 'aan het wankelen is gebracht door roekeloos op overnamepad te gaan'.

Wouter Koolmees (D66) vindt dat de interventiewet (die de nationalisatie mogelijk maakte) verder moet worden aangescherpt.

Jesse Klaver (GroenLinks) vindt dat het rapport aantoont dat te vaak te afwachtend wordt gereageerd op problemen bij financiële instellingen door De Nederlandsche Bank en het ministerie van Financiën.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden