Column

Wie valt het eerst bij Trump in ongenade, Kelly of Pruitt?

Scott Pruit, hoofd van het Environmental Protection Agency (EPA).Beeld REUTERS

Laat de weddenschappen maar beginnen: raakt minister van milieu Scott Pruitt het eerst zijn baan kwijt, of toch de stafchef van het Witte Huis, John Kelly?

Het kan allebei deze week gebeuren. Maar Donald Trump kan de spanning er ook nog wel wat langer inhouden. Omdat hij niet weet wat hij wil. Omdat de goede vervanger nog niet gevonden is. Of gewoon omdat hij, showman die hij is, er van geniet dat elke volger van politiek Washington op het puntje van zijn stoel zit.

Beide zwaargewichten in de wereld van Trump wankelen om verschillende redenen.

Scott Pruitt doet zijn werk als hoofd van het Environmental Protection Agency (EPA) goed – althans vanuit het gezichtspunt van de Republikeinen en Trump zelf. Hij zet ijverig de kettingzaag in allerlei regelgeving uit het Obama-tijdperk die het bedrijfsleven maar lastig en duur vindt.

Maar om dat werk heen neemt hij voortdurend besluiten die bijna niemand begrijpt en die voortdurend voor slechte publiciteit zorgen. Hij nam bedreigingen die aan zijn persoon werden getwitterd zo hoog op, dat hij zich stukken intensiever liet bewaken dan zijn voorgangers, en een tijd lang alleen nog eerste klas vloog, iets wat inmiddels al zo'n 3 miljoen dollar heeft gekost. Hij omzeilde een verbod van het Witte Huis om twee medewerkers enorme loonsverhogingen te geven. En het laatste nieuws is dat hij een tijd lang een kamer huurde vlakbij het regeringscentrum in Washington voor een merkwaardig lage prijs, van de vrouw van een lobbyist op energiegebied.

Krediet

Die onophoudelijke stroom slechte publiciteit heeft hem inmiddels zo'n beetje alle krediet in het Witte Huis gekost. Behalve vooralsnog bij Trump zelf, die zaterdag twitterde: "Terwijl de uitgaven voor beveiliging wat hoger waren dan bij zijn voorganger, heeft Scott Pruitt doodsbedreigingen gekregen vanwege zijn moedige acties bij de EPA. Record schone lucht en water terwijl de USA miljarden bespaart. Huur was ongeveer marktconform, reiskosten OK. Scott doet het prima!"

Tekst loopt door onder de tweet

Hoe lang die laatste verdedigingslinie voor Pruitt het nog zal houden, is echter maar de vraag. Hij zal de eerste hoge functionaris niet zijn die wordt ontslagen kort nadat de president hem nog had geprezen.

John Kelly is daarentegen voor zover bekend onkreukbaar gebleven sinds hij in juli 2017 de ontslagen Reince Priebus opvolgde. Maar over zijn effectiviteit als stafchef van het Witte Huis zijn er steeds meer twijfels. Het was de bedoeling dat hij een einde zou maken aan de chaos, de elkaar onderling bestrijdende groepen en het daarmee samenhangende lekken naar de media. Daar leek hij in het begin ook wel in te slagen. Maar de voornaamste bron van chaos kon hij niet klein krijgen: Donald Trump zelf.

Nu was dat in principe ook niet Kelly's bedoeling. Als president mag Trump doen wat hij wil, hoe hij het ook maar wil, vond hij. De medewerkers van de president moeten alleen zorgen dat hij de goede informatie krijgt om besluiten te nemen. Als stafchef beperkte Kelly daarom de toegang tot het Oval Office en organiseerde hij sessies waarin Trump door deskundigen werd bijgepraat over belangrijke onderwerpen.

Maar al snel begon Trump zich zelfs onder die discipline uit te werken. Steeds duidelijker werd het dat zijn tweets geïnspireerd worden door wat hij hoort van vrienden die hij 's avonds belt, en van de commentatoren van tv-zender Fox News in de ochtend, voor hij aan het werk gaat.

Als de president zich zo weinig aantrekt van zijn stafchef, als er geen hechte band is tussen die twee, dan is het einde in zicht, analyseerde Leon Panetta, die de stafchef was van president Bill Clinton, in een vernietigend stuk over Kelly's functioneren in de Washington Post: "Als je die macht verliest, dan word je bijna een stagiair in het Witte Huis, iemand die te horen krijgt waar hij heen moet en wat hij moet doen."

John Kelly, stafchef van president Trump.Beeld AP

Kelly's frustratie daarover is inmiddels tot op grote hoogte gestegen, een paar keer al heeft hij met ontslag gedreigd. En eind maart, toen Trump tegen zijn advies in minister van veteranenzaken David Shulkin ontsloeg, moest er flink op hem ingepraat worden om te voorkomen dat hij echt ging.

Ruggesteun

Dat Kelly door Trump ontslagen wordt, is wat minder waarschijnlijk, maar ook weer niet uitgesloten. De president koos onder andere voor hem omdat hij groot respect heeft voor militairen – maar het belette hem niet om uiteindelijk zijn adviseur nationale veiligheid, generaal H.R. McMaster, te vervangen door de burger John Bolton. En hij heeft er duidelijk een hekel aan zich te gedragen zoals zijn medewerkers van hem vragen.

Kelly kreeg in elk geval deze zondag nog ruggesteun van de president, als reactie op bovengenoemd artikel: "De Washington Post is veel meer fictie dan feit. Verhaal na verhaal is bij elkaar verzonnen troep - meer een slecht geschreven roman dan goede verslaggeving. Altijd bronnen citeren (geen namen), waarvan er veel niet eens bestaan. Verhaal over John Kelly is niet waar, gewoon weer een besmeurklus."

Steun van de hoogste baas voor beide functionarissen dus, maar dat kan snel veranderen als er nog weer nieuwe onthullingen over misstappen of corruptie opduiken.

En als we eenmaal weten wie er weg moest, betekent dat nog niet dat de overgebleven functionaris veilig is. Neem bijvoorbeeld het scenario dat Scott Pruitt het eerst ontslagen wordt. Dat lijkt dan een overwinning voor John Kelly, die daar al weken op aandringt. Het zal ongetwijfeld leiden tot analyses in de belangrijke Amerikaanse media dat Kelly toch meer vat op de president heeft dan we dachten. Wat dan weer kan leiden tot behoefte bij Trump om te bewijzend dat hij absoluut zijn eigen baas is.

Omgekeerd zal na een vertrek van Kelly bij Scott Pruitt en anderen mogelijk het idee ontstaan dat die te belangrijk en een te effectieve bestuurder is om te ontslaan. In het verleden gaf dat voedsel aan verhalen dat hij Jeff Sessions zou willen opvolgen als minister van justitie – want ook die zou heel goed opeens door Trump kunnen worden weggestuurd – en dat hij in 2025 misschien wel Trump zelf zou willen opvolgen als president. Het is merkwaardig, maar dat soort aandacht voor iemand van de media is vaak het einde van een goede relatie met Donald Trump.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden