Wie toetst de toetsingscommissie?

En het blijft maar rommelen rond euthanasie. Het gaat om het toedienen of verstrekken van een dodelijke dosis medicijnen aan een patiënt door een arts naar aanleiding van een door die patiënt gedaan verzoek. Onder bepaalde voorwaarden mag dat in ons land. Of er aan die voorwaarden is voldaan, wordt achteraf besloten door een Regionale Toetsings Commissie (RTC). De arts moet een tweede arts bij de zaak betrekken die nagaat of er aan de voorwaarden is voldaan, een Scen-arts. Ik ben soms als uitvoerend arts bij euthanasie betrokken, ook ben ik Scen-arts.

In NRC Handelsblad van 18 januari schrijven Anne-Mei The en Antoinette Reerink (respectievelijk hoogleraar en senior-onderzoeker langdurige zorg en dementie): 'De liberaliseringstrein van het sterven dendert voort en is niet meer te stoppen.' Zij maken zich zorgen over het feit dat hoe langer hoe meer categorieën mensen zich melden voor euthanasie en dat die nog worden geaccepteerd ook. Aan de uitgangsgroep van terminaal zieken in hun laatste dagen hebben we deze groepen toegevoegd: niet-terminaal zieken (zoals mensen met ernstige multipele sclerose, of een zeer beschadigende beroerte), beginnend dementerenden, psychiatrische patiënten, mensen met een voltooid leven en mensen in de latere stadia van dementie. Die laatste twee categorieën zijn zeer omstreden en dat is nu precies waar The en Reerink het over willen hebben. Zij vinden dat de tegenstanders van euthanasie uit religieuze hoek en de vele buitenlandse critici die eind vorige eeuw waarschuwden voor the slippery slope gelijk hebben gekregen.

Ik denk dat dit een misverstand is. Het gevoel dat je op een hellend vlak zit, is wat mij betreft het zilvermerkje van een ethisch vraagstuk. Het gaat om de bangelijke vraag: is dit wel goed? Het gaat om die emotie die een mens uitdrukt door te zeggen: wat moeten we nou? En ik geloof dat het deze emotie is, en het in samenspraak gevonden antwoord daarop in de genoemde categorieën, die de goedheid van de genomen besluiten onderbouwt.

The en Reerink zien dat anders. Zij vinden de gelijkstelling in de euthanasiepraktijk van lichamelijke en psychiatrische ziekten problematisch en wijzen op wanhopige psychiatrische patiënten, die jaren later blij waren geen euthanasie te hebben gekregen. Hun conclusie: euthanasie kan eigenlijk alleen als er geen spoor van twijfel bestaat.

Dat is een begrijpelijke, maar onwerkbare eis. Ze leggen hier wel hun vinger op de plek waar euthanasie het meeste zeer doet in het gemoed van de arts. Ikzelf ervaar de twijfel of de man of vrouw in kwestie het écht wil als het meest ondraaglijke aspect van euthanasie. Dat is zo ondraaglijk, omdat je na afloop niet kunt vragen: dit is toch wat u bedoelde?

Wie twijfelt, zal ook wel eens een foute keuze maken. Dat wil zeggen dat soms iemand euthanasie krijgt terwijl dat eigenlijk niet had gemoeten. U denkt toch niet dat euthanasie de enige medische ingreep is waarbij er nooit iets fout gaat? Juist dit onherroepelijke, dit dodelijke aspect van de procedure, is meen ik de bron van de zorg die The en Reerink aan het schrijven zette.

Boudewijn Chabot, zelf psychiater, heeft andere zorgen. Hij meent, eveneens in de NRC, dat euthanasie bij psychiatrische patiënten wel kan, maar dat de behandelrelatie daar fundamenteel anders ligt dan in gevallen van ernstige lichamelijke ziekte. Hij vindt dat artsen van de Levenseindekliniek geen volwaardige behandelrelatie opbouwen met de psychiatrische patiënt alvorens over te gaan tot euthanasie. In het verlengde hiervan pleit hij voor een scherpere blik op de RTC.

Hij wijst op het volgende: artsen in het veld zullen soms de grenzen van de wet opzoeken door met casuïstiek te komen die net voor het randje ligt, of daar net overheen gaat. Het lijkt erop dat de RTC's vrij onnadenkend meebuigen met de grensgevallen die hen worden aangeboden, zonder dat ze beseffen dat het om uitzonderlijke toestanden gaat. Bijvoorbeeld de (ook door mij) zeer dubieus geachte euthanasie die verleend werd aan een gevorderd demente Brabantse vrouw. In deze krant werd onlangs verslag gedaan van een euthanasiegeval bij een psychiatrische patiënte dat door een Scen-arts werd beoordeeld als onterecht. In plaats van naar zijn bezwaren te luisteren, kreeg hij van de RTC te horen dat ze hem knap lastig vonden.

Het wordt dus tijd om de RTC's te toetsen. Maar niemand weet hoe.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden