Wie thuis werkt, heeft meer profijt dan last

Beeld idris van heffen

Blijf thuis, adviseerden het KNMI en Rijkswaterstaat maandag vanwege de sneeuw, en veel mensen luisterden: ze werkten thuis. Sommigen draaiden misschien een was tussen de telefoontjes door, en anderen werkten misschien langer door dan gewoonlijk, juist om zichzelf te bewijzen dat ze niet hebben zitten niksen.

Van de 8,3 miljoen werknemers en zelfstandigen in Nederland werken er bijna 3 miljoen thuis, zo toonde het Centraal Bureau voor de Statistiek begin dit jaar aan.

Het merendeel van deze thuiswerkers, 62 procent, doet dit incidenteel. Voor de rest is het dagelijkse praktijk. Het zijn vooral managers die thuis achter de computer kruipen, maar ICT'ers doen nauwelijks voor ze onder.

Als het aan de overheid ligt, gaat werkend Nederland vaker vanuit huis aan de slag. Om dat te bevorderen trad vorig jaar de Wet flexibel werken in werking. Het succesvol combineren van werk en familie is namelijk belangrijk voor het welzijn van alle familieleden, stelt de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling. Maar het gros van de mensen die zo nu en dan een dagje thuiswerkt, blijkt daar juist niet zo goed in, zien onderzoekers. Ze werken geregeld over en hebben veelal een verstoorde privé-werkbalans: hun werk lijdt het vaakst onder familie-activiteiten en omgekeerd.

Pluspunten? De filedruk neemt af dankzij dit zogenoemde Nieuwe Werken, dat is bewezen. Het enthousiasme van een thuiswerker is volgens onderzoekers onverbiddelijk groot. En na een dagje thuis is het op kantoor weer extra gezellig.

Laura Rijks (28) mag thuiswerken van haar baas, maar zit veel liever op kantoor. 'Even de was ophangen? Mag best.'

Beeld Pieter Magielssen

"Al op zondagavond kwam er een appje van de grote baas. 'Het weer wordt slecht. Better safe than sorry, blijf lekker thuis werken.' De volgende ochtend stond het nieuws bol van de ongelukken."

Laura Rijks woont in Utrecht en werkt in Baarn. Ze was niet de enige die thuisbleef. Op het Twitter-account van communicatiebureau Marcommit waar ze werkt, verscheen een fotomozaïek van allerlei computerschermen verspreid over het land. Zo delen collega's hun geïmproviseerde werkplek met elkaar. Veel kerstbomen en sneeuwpoppen. Geen wasmand te zien.

"Ik ben een ochtendmens, om half acht schoof ik achter de computer. Nee, niet in pyjama zoals sommigen doen. Eerst wat telefoontjes met klanten en daarna met collega's, want we werken vaak in teams.

"Thuis is het moeilijker pauze nemen, je werkt toch sneller door. Ik mis dat gezamenlijke moment waarop iedereen naar de lunchhoek loopt, elke dag om half één. De tijd gaat snel aan je voorbij.

"Eenzaam? Ik mis wel het rumoer. Op kantoor hoor je collega's bellen en krijg je mee wat ze doen. Je kunt zelf iets delen en krijgt opmerkingen terug waarmee je verder kunt. Als ik thuis even vastloop, denk ik eerst diep na voordat ik een collega stoor. Je hebt geen toegang tot die collectieve kennis.

"Even de was ophangen? Mag best, op kantoor loop je ook naar het koffiezetapparaat en we gaan er na de lunch vaak wandelen. We worden afgerekend op onze prestaties. Kwart voor vijf ben ik gestopt.

"Het hoort bij goed werkgeverschap: werk thuis als dat nodig is. Dat doe ik ook regelmatig, als dat zo uitkomt voor een afspraak. Maar het is op kantoor leuker dan thuis. Muziekje aan, gezellig. Dat vinden met mij 22 anderen, en dat maakt ons een hecht team."

George Gelauff van het Kennis-instituut voor Mobiliteitsbeleid. 'Als de weg bijna aan z'n capaciteit zit, kan één auto extra een file creëren.'

Beeld rv

Het 'Nieuwe Werken' is niet zomaar een modeterm. Als bedrijven zich flexibel opstellen en werknemers toestaan thuis te werken, heeft dat een meetbaar effect op het verkeer, zegt George Gelauff van het Kennisinstituut voor Mobiliteitsbeleid (KIM). Het KIM doet onderzoek voor het ministerie van infrastructuur en berekende bijvoorbeeld dat de filevertraging in 2016 9 procent meer bedroeg dan in 2005.

Die 9 procent is een saldo van plussen en minnen. "Sociaal-economische factoren - veranderingen in de bevolking, het aantal banen en autobezit - zorgden in die jaren voor de grootste toename van het reistijdverlies: 63 procentpunt. De aanleg van extra asfalt, vooral in de jaren 2011-2013 op hoofdwegen rond Amsterdam, Utrecht en Eindhoven, heeft daarentegen gezorgd voor 46 procent minder tijdverlies door files."

En het Nieuwe Werken? Dat had tussen 2005 en 2016 een dempend effect van 12 procent op het reistijdverlies. "Dit is grotendeels het gevolg van thuiswerken en van het schuiven met werktijden om de spits te mijden."

Een kleine toename van het aantal auto's kan een groot effect hebben op de files. "Verkeer werkt als een trechter. Als de weg bijna aan z'n capaciteit zit, kan één auto extra een file creëren. Omgekeerd kunnen iets minder auto's de files flink verminderen." Als er door het nieuwe werken 4 procent minder automobilisten zijn, kan dat het reistijdverlies met 12 procent verminderen. Thuiswerken werkt dus. "Maar je kunt het niet verplichten en het is ook niet voor alle beroepen geschikt."

Zelf werkt hij één dag per week thuis. De baas vindt dat goed, zegt Gelauff met een knipoog: hij is zelf directeur van het KIM. Het is een studiedag. Ook zijn medewerkers kunnen thuiswerken, zolang het maar niet drie dagen of meer is. "Dat is niet goed voor de sociale cohesie. In een kennisinstituut is de uitwisseling van kennis belangrijk."

Een werknemer zal zeggen, aan de keukentafel doe ik meer dan in de file. "Wat dat betreft is het wachten op de zelfrijdende auto. Dan kun je onderweg doorwerken."

Arjan Bol, countrymanager bij Mastercard, dat thuiswerken aanmoedigt. 'Roosters voor thuiswerkers? Nee joh, daar doen we niet aan.'

Beeld rv

Zondagavond had hij zijn medewerkers al een mailtje gestuurd. 'Jullie zijn van harte welkom natuurlijk, maar ik heb er alle begrip voor als je thuisblijft.' Zelf ging landmanager Nederland Arjan Bol van Mastercard op de fiets richting het kantoor aan de Zuidas in Amsterdam. "We zaten er uiteindelijk met een man of vier."

Zo rustig als afgelopen maandag is het haast nooit op zijn afdeling. Maar lege plekken van thuiswerkers zijn er geregeld, zegt Bol. "Ons beleid is dat je dáár werkt, waar het je het beste uitkomt." Wie 's ochtends de file wil mijden of een dagje thuis door wil ploeteren aan een bepaald project, hoeft maar bij zijn leidinggevende aan de bel te trekken. "Roosters voor thuiswerkers? Nee joh, daar doen we niet aan. Je moet uitgaan van de verantwoordelijkheid en eerlijkheid van je collega's. Alles gaat bij ons in goed overleg."

Aan de discussie of thuiswerken wel wat oplevert voor bedrijven, waagt Bol zich niet graag. Een tikkeltje achterhaald, noemt hij het zelfs. "Toen ik midden jaren negentig begon met werken had je niet eens de technologische middelen om thuis te werken. Inmiddels zijn we zover dat het haast niet meer dan logisch is dat je mensen de kans geeft om thuis te werken. De files worden er ook niet minder op, dus als iemand 's ochtends productiever is als hij thuiswerkt: graag!"

Dat wil niet zeggen dat Bol de thuiswerkers op zijn afdeling nauwelijks ziet. "We gaan er wel van uit dat iemand drie tot vier keer per week aanwezig is. Je moet wel onderdeel van het team blijven. En: hoe ingewikkelder een vergadering of een project, hoe belangrijker het is om elkaar face to face te zien. Zo'n moeilijk project doe je niet af met een telefoontje of een mailtje vanuit huis. Nee, dan ga je met markers om een whiteboard zitten en met elkaar in gesprek. Dan kun je in dialoog, vragen stellen, en zo tot innovatieve ideeën komen."

Niet iedereen heeft talent om thuis te werken, weet Kiki de Jonge, organisatiepsycholoog van de Radboud Universiteit Groningen. 

Beeld rv

Wie zelfstandig aan het werk kan, geen behoefte heeft aan sturing van zijn leidinggevende en ook de sociale contacten niet mist, kan behoorlijk wat meters maken vanachter zijn bureautje op zolder.

"Maar als je juist wel behoefte hebt aan koffieleuten met collega's of liever opdrachten aanneemt, dan wordt het al weer wat uitdagender", zegt de promovendus die gespecialiseerd is in onder andere thuiswerken.

Het is wellicht de reden dat een deel van de bedrijven er nog wat huiverig tegenover staat. Tegen die groep zegt De Jonge: je hebt er meer profijt van dan last. "Neem de sneeuwstorm van afgelopen maandag. Vroeger moesten mensen daardoor een verplichte vrije dag opnemen. Nu konden ze aan de slag." En er zijn meer voordelen. "Thuiswerkers blijven gemotiveerder, ook als de werkdruk toeneemt. Dat komt doordat ze zelf kunnen bepalen hoe en wanneer ze dat extra werk kunnen verrichten." En het schrikbeeld van sommige bedrijven dan: een medewerker die thuis lekker gaat netflixen? "Dat zit er niet echt bij. Uiteindelijk loop je toch tegen je deadline aan."

Maar dat thuiswerken heeft ook een schaduwzijde, stelt De Jonge op basis van onderzoek. Vooral voor de werknemer. "Het gevaar is dat mensen te veel met hun werk bezig zijn. Dat ze de hele dag beschikbaar blijven. Waakzaamheid is daarbij belangrijk. Je mag 's ochtends ook best even boodschappen doen. Als je 's avonds maar iets langer doorwerkt."

En als een bedrijf nog niet klaar is voor thuiswerkende medewerkers? "Ik zou niet weten waarom. Ik werk zelf op de universiteit. Maar dit telefoontje had ik ook vanuit huis kunnen doen. Thuiswerken hoeft ook niet te betekenen dat je elke dag thuis zit hè?" Durf dat stukje autonomie uit handen te geven, adviseert De Jonge leidinggevenden. "Je hebt die mensen ook ooit aangenomen omdat je ze goed vond. Dat is als ze thuiswerken toch niet ineens anders?"

Lees ook: 
Thuiswerker is vaak overwerkt
Sneeuwvrij voor werknemers: mag dat zomaar?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden