Column

Wie te goed naar zijn lichaam luistert, doet nooit een oog dicht

Bert Keizer:
Bert Keizer: "De gedachte dat die tumor daar rustig ligt te suffen, totdat er ineens iemand met een scherpe stok in zijn achterste gaat zitten poeren."Beeld Trouw

"Een blinde hond weet niet dat hij blind is”, zei Rudy Kousbroek. Wat hij bedoelt, is dat een hond niet in zijn lichaam zit als waarnemer. De hond IS zijn lichaam, hij zal zich nooit afvragen: wat zou er achter dit hoestje van mij kunnen zitten? 

Mensen doen dat wel. U kent de kreet ‘luister naar je lichaam’? En als je naar je lichaam luistert, wat hoor je dan? De hypochonder hoort steeds de meest afschuwelijke boodschappen.

Ik ben zelf klassiek carcinofoob (kankervrezend) en zoek naarstig naar tekenen van naderend onheil. Dus kijk ik vaak naar bobbeltjes en vlekjes en ik bestudeer altijd mijn lagere producten op zoek naar bloed. Daarnaast heb je vaak van die rare schietende pijntjes in je knie, rug, linkerarm of onderbuik die komen en gaan zonder dat ooit duidelijk wordt waarom ze als signalen werden afgegeven.

Wie te goed naar zijn lichaam luistert doet nooit een oog dicht. Overigens ben ik niet alleen bang voor kanker, ik ben daarbij ook nog bijgelovig. Daarom heb ik niet meegedaan aan het bevolkingsonderzoek naar darmkanker. Als ik het goed begrijp zoeken ze in die test naar bloed in je ontlasting dat mogelijk van een tumor komt.

Ik koester twee niveaus waarop ik kan uitleggen waarom ik niet meedeed aan dat onderzoek. Allereerst zocht ik een collega die het me afraadde, maar de meeste MDL-artsen die ik om raad vroeg zeiden: gewoon doen.

Gelukkig heb ik ook een uitermate achterdochtige epidemioloog in mijn kennissenkring en die begon keihard te lachen om mijn twijfel: nooit doen, schaterde hij, het is allemaal onzin, gaat meer ellende veroorzaken dan het oplost. Mooi, net wat ik wilde horen, want ik haat de gedachte aan het benodigde onderzoek waarbij ze je van achteren benaderen op een wijze die zelfs de Markies de Sade niet uitdrukkelijk noemt.

Slapende kanker

Maar er is ook een tweede niveau waarop ik er niet van wil horen en dat is de gedachte dat die tumor daar rustig ligt te suffen, zich af en toe luid geeuwend omdraaiend, dat gaat al jaren goed zo, totdat er ineens iemand met een scherpe stok in zijn achterste gaat zitten poeren zodat hij woedend op springt en om zich heen begint te bijten. Nooit een hapje nemen uit slapende kanker is mijn onzinnige devies.

Inmiddels zijn we als het om ‘luisteren naar je lichaam’ gaat in een rare toestand terechtgekomen. Wilfred Sellars, een Amerikaanse filosoof, maakte het onderscheid tussen de ‘manifest image’ en de ‘scientific image’. Het gaat om het verschil tussen wat een leek ziet (stoelen, verkiezingen, auto’s, sterren, optochten) en wat een wetenschapper ziet (enzymen, zenuwen, moleculen).

En die twee werelden lopen niet zomaar in elkaar over. Ons lichaam geeft ons wel signalen als we ziek zijn, maar echt begrijpen doen we ze niet, tenzij er een medische duiding op volgt. Het klassieke voorbeeld van wat ik bedoel deed zich voor op de avond van 3 februari in 1820.

Onbegrip

De Engelse dichter John Keats, toen vierentwintig jaar oud, was per koets uit Londen teruggekeerd naar zijn woonplaats, even buiten de stad. Het was vinnig koud, hij was veel te dun gekleed, hij had te weinig geld, en moest daarom buiten op de koets zitten. Toen hij thuiskwam was hij rillerig en hoestte hij wat helderrood bloed op. Keats had een medische achtergrond en zei onmiddellijk: “That drop of blood is my death warrant.” Één druppeltje bloed zei hem genoeg. Helaas had hij gelijk.

De wetenschappelijke analyse van de gebeurtenissen in ons lichaam ligt ver af van hoe wij ons lichaam ervaren. Ik heb een tijdje meegelopen met neurochirurgen. Hersentumoren zijn soms goed zichtbaar te maken op een scan. De artsen deden echt hun best om uit te leggen wat er te zien was, maar ik was altijd weer verrast door de diepte van het onbegrip waarmee patiënten de spreekkamer verlieten.

Een collega opperde laatst de mogelijkheid om binnen het ziekenhuis een arts aan het werk te zetten die alleen als taak heeft om te middelen tussen de wereld van de wetenschap (scans, bloedbepalingen, functietests) en die van de beleving (benauwdheid, angst, pijn) in de hoop dat zieken een beter zicht krijgen op hun situatie. Een moeilijke maar zegenrijke opgave zou ik zeggen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden